Burundi: Serikali yazindua mashine ya uchaguzi ya 2027 na inatoa wito wa uhamasishaji mkubwa

SOS Médias Burundi

Gitega, Aprili 22, 2026 — Rais Évariste Ndayishimiye alitoa wito wa kuhamasishwa kwa umma kwa nguvu kwa ajili ya uchaguzi wa 2027, akisisitiza haja ya mchakato wa uchaguzi wenye utaratibu, usalama na unaoongozwa na raia. Alitoa kauli hii katika uzinduzi rasmi wa kampeni ya elimu kwa wapiga kura katika Uwanja wa Ingoma huko Gitega, mji mkuu wa kisiasa wa taifa hilo dogo la Afrika Mashariki, Jumatano, Aprili 22.

Kwa hivyo mamlaka ya Burundi ilizindua rasmi maandalizi ya uchaguzi wa rais wa 2027. Katika hafla hiyo, Tume Huru ya Kitaifa ya Uchaguzi (CENI) ilionyesha kuwa maandalizi tayari yanaendelea, na bajeti imetengwa na kalenda ya uchaguzi kuanzishwa.

Kwa mujibu wa rais wa Tume Huru ya Kitaifa ya Uchaguzi (CENI), Prosper Ntahorwamiye, hatua zinazofuata ni pamoja na mafunzo kwa washirika wa uchaguzi, hususan vikosi vya ulinzi na usalama, mahakama, viongozi wa vyama vya siasa na waandishi wa habari. Uundaji wa tume huru za uchaguzi katika ngazi ya manispaa na mkoa pia umepangwa.

Mkuu huyo wa nchi pia alisisitiza gharama kubwa za uchaguzi huo ambazo alizitaja kuwa ni mzigo mkubwa kwa fedha za umma katika hali ambayo mamlaka zinadai kutaka kuharakisha utekelezaji wa malengo ya maendeleo ya mwaka 2040 na 2060. Alipendekeza kuwepo kwa usimamizi bora wa rasilimali za taifa na ushiriki mkubwa wa wananchi katika kugharamia mchakato wa uchaguzi.

Katika hali hii, alitaja hatua za kupunguza gharama, ikiwa ni pamoja na matumizi ya nguo za kitamaduni kama vibanda vya kupigia kura, na kukadiria kuwa bajeti ya uchaguzi wa rais inazidi faranga za Burundi bilioni 80. Pia alipendekeza kuwa rasilimali hizi zinaweza kuelekezwa kwenye vipaumbele vingine vya kitaifa, ikiwa ni pamoja na elimu, kupitia ujenzi wa shule za bweni katika manispaa 42 za nchi.

Hotuba hii inaonyesha nia ya wazi kwa upande wa mamlaka ya kuhamasisha idadi ya watu, kuunda mchakato wa uchaguzi, na kudhibiti gharama zake katika muktadha wa maendeleo ya kitaifa.

Wasiwasi kuhusu hali ya hewa ya uchaguzi

Waangalizi na mashirika ya ndani, kwa upande wao, wametaja mazoea yenye utata wakati wa chaguzi zilizopita. Wakati wa uchaguzi wa wabunge wa 2025, shuhuda zilizokusanywa na SOS Médias Burundi katika majimbo kadhaa ziliripoti shinikizo lililotolewa ili kuhimiza usajili wa wapigakura, hasa kwa kufungwa kwa muda kwa masoko au shule.

Kulingana na vyanzo hivi, katika baadhi ya maeneo, ufikiaji wa soko, huduma za afya, au huduma fulani za usimamizi ulidaiwa kuwekwa masharti wakati wa kuwasilisha stakabadhi ya usajili wa wapigakura. Mamlaka haijatoa maoni rasmi kuhusu madai haya.

Mfumo wa katiba na mitazamo ya kisiasa

Kulingana na Katiba mpya iliyopitishwa mwaka wa 2018, uchaguzi wa wabunge na urais nchini Burundi hupangwa kulingana na sheria na taratibu tofauti, hasa kuhusu mahitaji ya mgombea, mbinu za kupiga kura na urefu wa muda.

Rais wa Jamhuri huchaguliwa kwa upigaji kura wa moja kwa moja wa wote kwa muhula wa miaka saba, unaoweza kufanywa upya mara moja tu, huku wabunge wakichaguliwa kwa muhula wa miaka mitano. Sheria ya kimsingi pia inashikilia mifumo mahususi ya uwakilishi, ikijumuisha upendeleo wa kijinsia na usawa wa kikabila ndani ya Bunge la Kitaifa.

Katiba ya 2018 pia ilianzisha au kuthibitisha marekebisho kadhaa ya kitaasisi, ikiwa ni pamoja na kupanga upya uhusiano kati ya matawi ya utendaji na sheria, pamoja na vipengee vinavyosimamia kalenda ya uchaguzi.

Katika muktadha huu, Rais Évariste Ndayishimiye anaweza, ikiwa atateuliwa na CNDD-FDD, waasi wa zamani wa Wahutu madarakani tangu 2005 kufuatia makubaliano ya Arusha yaliyotiwa saini Agosti 2000, kugombea muhula wa pili wa urais – wa kwanza kwa misingi ya Katiba ya 2018.

Mamlaka ya Burundi pia yanaegemeza hatua zao kwenye dira ya muda mrefu ya maendeleo inayolenga kupata hadhi ya nchi zinazoibukia ifikapo 2040 na hadhi ya nchi iliyoendelea ifikapo 2060.

Uchaguzi wa wabunge wa 2025, wakati huo huo, uliwekwa alama kwa ushindi wa 100% kwa CNDD-FDD, kulingana na matokeo rasmi yaliyoidhinishwa na taasisi zenye uwezo.