Kufuatia hali nchini Tanzania, hofu ya wimbi jipya la kurejeshwa kwa nguvu inaenea miongoni mwa wakimbizi wa Burundi nchini Uganda na Zambia

SOS Médias Burundi

Kampala/Lusaka, Agosti 5, 2026 – Shinikizo linaongezeka kwa wakimbizi wa Burundi wanaoishi Uganda na Zambia. Katika kambi za Nakivale na Meheba, mikutano kadhaa ya kuhimiza kurejea kwa hiari imefanyika katika wiki za hivi karibuni, na kuzua hisia mseto miongoni mwa wakimbizi hao. Ingawa baadhi ya wakimbizi wameanza kurejea Burundi wakitokea Uganda, wale walio Zambia wanasisitiza kuwa wana hofu kuhusu usalama wao iwapo watarudi.

Mikutano ya kuhimiza kurejea

Katika kipindi cha wiki mbili zilizopita, angalau mikutano minne ilifanyika karibu kwa wakati mmoja katika kambi ya Nakivale kusini-magharibi mwa Uganda na kambi ya Meheba kaskazini-magharibi mwa Zambia.

Lengo lililoelezwa lilikuwa moja: kuwahimiza wakimbizi wa Burundi kurejea nchini mwao kwa hiari.

Katika kambi zote mbili, maafisa walieleza kuwa juhudi hizi zinatokana hasa na hoja mbili: utulivu uliorejea nchini Burundi na utayari uliotangazwa na mamlaka za Burundi wa kuwapokea tena raia wao na kuwasaidia katika kurejea na kuishi tena nchini.

Tofauti na hali ilivyo nchini Zambia, mamlaka za Burundi tayari zimesafiri hadi Uganda katika kipindi cha miaka mitano iliyopita kuwahimiza raia wao kurejea nyumbani.

Nakivale: Kambi inayozidi kuitikia wito wa kurejea nyumbani

Wikendi iliyopita, zaidi ya wakimbizi 170 wa Burundi walirejeshwa makwao kutoka Nakivale. Hii ni mojawapo ya misafara mikubwa zaidi iliyorekodiwa tangu kuanza kwa mwaka huu.

Msafara huo ulipitia Tanzania kabla ya kuingia Burundi kutokea kaskazini-mashariki, kwani njia ya moja kwa moja kupitia Rwanda haikuwezekana. Uhusiano wa kidiplomasia kati ya Gitega na Kigali bado umekwama, na mpaka kati ya nchi hizo mbili bado umefungwa.

Nchini Uganda, mamlaka na Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR) pia zimewatahadharisha wakimbizi wa Burundi kwamba lazima wajitayarishe kurejea kabla ya muda uliopangwa wa kumalizika kwa hadhi yao ya ukimbizi, ambao umepangwa kuwa katika nusu ya kwanza ya mwaka wa 2028.

Hali hii inawatia hofu wakimbizi wengi wanaoishi uhamishoni. Baadhi yao wanalalamikia kuzorota kwa hali ya maisha kambini na kuhofia kuwa shinikizo linalowekwa linaweza kuwasukuma baadhi ya wakimbizi kufanya uamuzi wa kurejea ambao si wa hiari kabisa.

Meheba: Hali ya kutokuaminiana bado ipo

Nchini Zambia, wakimbizi wa Burundi katika kambi ya Meheba bado wana mashaka makubwa kuhusu wito wa kurejea nyumbani.

Katika mikutano iliyofanyika kambini hapo, wawakilishi wao walisema hawahisi kuwa salama kurejea Burundi.

“Tunahofia kulipiziwa kisasi. Baadhi yetu tulifungwa gerezani, tuliteswa, na tunasakwa na mamlaka,” walisema.

Inaripotiwa kuwa mwakilishi kutoka Wizara ya Usalama wa Umma ya Zambia aliwaambia kuwa wale wanaohisi hawawezi kurejea lazima wathibitishe hilo kibinafsi, huku akiwahimiza wakimbizi wengine kuzingatia kurejea kama “suluhisho la kudumu” kwa hali yao ya ukimbizi. Hofu ya shinikizo jipya la kurejea

Hofu za wakimbizi wa Burundi nchini Uganda na Zambia zinaongezeka kutokana na matukio ya hivi karibuni nchini Tanzania—hasa katika kambi za Nduta na Nyarugusu—ambapo wakimbizi waliripoti kukabiliwa na shinikizo la kurejea kabla ya kufungwa kwa kambi hizo.

Wanahofia kuwa hali kama hiyo inaweza kujitokeza katika kambi zao wenyewe.

Wakimbizi hao wanatoa wito wa hatua za haraka kuchukuliwa na UNHCR, mashirika ya kutetea haki za binadamu, balozi, na jumuiya ya kimataifa ili kuhakikisha kuwa urejeaji wowote wa kwenda Burundi unabaki kuwa wa hiari, salama, na wenye heshima.

Wanasisitiza tena kanuni ya kimataifa ya kutorejesha wakimbizi (non-refoulement), ambayo inakataza kumrejesha mtu katika nchi ambako anaweza kukabiliwa na mateso, unyanyasaji wa kikatili, au ukiukwaji mwingine mkubwa wa haki zake za kimsingi.

Makumi ya maelfu ya wakimbizi wameathirika

Kambi ya Nakivale kusini-magharibi mwa Uganda inahifadhi zaidi ya wakimbizi 150,000, wakiwemo zaidi ya raia 33,000 wa Burundi.

Nchini Zambia, kambi ya Meheba inahifadhi zaidi ya wakimbizi 30,000—wakiwemo takriban raia 5,000 wa Burundi, pamoja na raia wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na watu wa mataifa mengine.

Kwa wakimbizi hawa wa Burundi, suala la msingi linabaki kuwa lilelile: uwezo wa kuamua mustakabali wao wenyewe kwa uhuru, huku kukiwa na wito unaoongezeka wa kurejeshwa makwao na wasiwasi unaoendelea kuhusu uhakika wa usalama.