Uchaguzi wa Rais wa 2027: Je, UPRONA inacheza tu jukumu la kusaidia chama tawala?

SOS Médias Burundi

Bujumbura, Agosti 10, 2026—Baada ya kuteuliwa tena kuongoza UPRONA kwa muhula wa miaka mitano, Olivier Nkurunziza amepewa jukumu la kuongoza chama hicho cha kihistoria cha enzi ya uhuru kuelekea uchaguzi wa rais wa mwaka 2027. Mkutano mkuu wa kitaifa uliofanyika Agosti 8 ulimteua Abel Gashatsi kuwa mgombea urais wa chama hicho. Hata hivyo, migawanyiko ya ndani na uhusiano wa karibu kati ya kundi linalotambuliwa rasmi ndani ya chama na chama tawala vinachochea swali nyeti: je, UPRONA inataka kweli kurejea madarakani, au inahatarisha kuwa “mwandani wa pembeni” tu wa CNDD-FDD katika kinyang’anyiro kijacho cha urais?

Chama cha Umoja wa Maendeleo ya Taifa (UPRONA) kinajiandaa kwa ajili ya uchaguzi wa rais wa mwaka 2027. Katika mkutano uliofanyika Jumamosi, Agosti 8, kwenye makao makuu ya chama jijini Bujumbura (mji mkuu wa kiuchumi), wajumbe wa mkutano mkuu walimchagua tena Olivier Nkurunziza kuwa rais wa chama kwa muhula mpya wa miaka mitano na kumteua Abel Gashatsi kuwa mgombea wa chama hicho kwa nafasi hiyo ya juu kabisa.

Mkutano huo, uliofanyika chini ya kaulimbiu “Umoja ndio ngao ya chama cha UPRONA na nchi yetu,” ulilenga kukipa chama hicho cha kihistoria cha enzi ya uhuru fursa ya kuonyesha umoja wake na kuzindua kampeni yake ya mwaka 2027.

Hata hivyo, nyuma ya taswira hiyo ya umoja, migawanyiko ya ndani ilikuwa ukumbusho wa hali ya kutoelewana inayoendelea kukikabili chama hicho.

Migawanyiko Yajitokeza Wakati wa Mkutano Mkuu

Hata kabla ya shughuli za mkutano kuanza, ujumbe uliosambaa kwenye mitandao ya kijamii na makundi ya WhatsApp ulikuwa umetabiri mabadiliko katika uongozi wa UPRONA.

Serges Njebarikanuye, aliyekuwa kiongozi wa chama hicho katika mkoa wa Buhumuza, alitambulishwa hapo kama mrithi wa Olivier Nkurunziza. Ujumbe wa sauti unaodaiwa kutoka kwake pia ulikuwa ukisambaa, ambapo alijitambulisha kama kiongozi mpya wa chama.

Hata hivyo, Olivier Nkurunziza alifungua mkutano huo mkuu na kuwasilisha rekodi ya utendaji wake, pamoja na mwelekeo wa chama kwa miaka mitano ijayo.

Hitilafu na upinzani vilijitokeza wakati wa hotuba ya Prosper Bazombanza, Makamu wa Rais wa Jamhuri na mtu muhimu ndani ya chama cha UPRONA.

Wanachama wanne wa chama hicho walikatiza shughuli za mkutano ili kupinga kile walichokiona kuwa ni kasoro katika uandaaji wa mkutano huo na uchaguzi wa ndani.

Wapinzani hao waliondolewa katika ukumbi wa mkutano huko Ku Mugumya. Kulingana na taarifa zilizotolewa wakati wa mkutano huo, baadaye waliadhibiwa na kusimamishwa kushiriki shughuli za chama kwa muda wa miaka mitano.

Hata hivyo, tukio hilo halikusimamisha shughuli za mkutano wala kuzuia kuchaguliwa tena kwa Olivier Nkurunziza.

Nkurunziza aahidi umoja

Baada ya kuchaguliwa tena kuongoza UPRONA, Olivier Nkurunziza aliahidi kufanya kazi ya kuleta maridhiano kati ya makundi mbalimbali ndani ya chama.

Pia alisisitiza nafasi ya kihistoria ya UPRONA katika maisha ya kisiasa na utawala nchini Burundi.

Rais huyo aliyechaguliwa tena alithibitisha nia yake ya kuimarisha mshikamano wa chama na kuonyesha kuwa, kwa mujibu wa katiba ya UPRONA, atachukua hatua dhidi ya yeyote anayejaribu kukwamisha shughuli zake.

Hata hivyo, kusimamishwa kwa wanachama waliohoji mwenendo wa mkutano huo kunaweza kuzua maswali zaidi kuhusu demokrasia ya ndani ya chama, hasa wakati huu ambapo chama kinajaribu kujiimarisha kama mbadala wa kisiasa unaoaminika.

Gashatsi: “UPRONA itashinda”

Uamuzi mwingine muhimu kutoka katika mkutano huo ulikuwa ni kumteua Abel Gashatsi kuwa mgombea wa UPRONA katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2027.

Gashatsi, ambaye ni mjumbe wa zamani wa ofisi ya baraza la chini la Bunge, alitangaza utayari wake wa kupeperusha bendera ya chama chake na kuonyesha imani kubwa ya kushinda.

“UPRONA itashinda na kurejea kuongoza Burundi,” alisema, kulingana na kauli zilizoripotiwa wakati wa mkutano mkuu wa chama.

Hata hivyo, mgombea huyo alisisitiza kuwa UPRONA itakubali kushindwa iwapo uchaguzi utafanyika katika mazingira sahihi.

Aliitaka Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (CENI) kuhakikisha mchakato wa uchaguzi unakuwa wa haki na wa wazi.

Gashatsi pia aliwaalika wanachama wa chama ambao hawakubaliani na uongozi kurejea ndani ya UPRONA na kuchangia katika umoja na uimarishaji wa chama.

Lakini je, UPRONA inaweza kweli kuwa tishio kwa chama tawala?

Hilo ndilo swali muhimu.

Kugombea kwa Abel Gashatsi kunakuja wakati ambapo Rais Évariste Ndayishimiye anaendelea kuwa kiini cha mijadala ya kisiasa kuelekea uchaguzi wa mwaka 2027.

Katika baadhi ya maeneo ya maoni ya umma nchini Burundi, kugombea kwa Gashatsi—kama ilivyo kwa wagombea wengine—tayari kunapokelewa kwa mashaka.

Baadhi ya wakosoaji wanawaona kama watu wa “kupamba sura” tu ya chama tawala, wakiamini kuwa uzito wao wa kisiasa na kimkakati katika uchaguzi hautoshi kupinga utawala imara wa CNDD-FDD.

Hata hivyo, mtazamo huu ni suala la uchambuzi wa kisiasa badala ya ukweli uliothibitishwa.

Kwa upande mwingine, UPRONA inasisitiza kuwa inalenga kushinda na kurejea katika uongozi wa nchi.

Hata hivyo, ili kushawishi, chama hicho lazima kijibu swali muhimu: kinawezaje kujiweka kama mbadala halisi wa chama tawala wakati kundi linalotambuliwa na mamlaka limeonekana kwa miaka mingi kuwa karibu na CNDD-FDD?

Ukaribu na chama tawala unachochea shutuma

Leo hii, UPRONA imegawanyika katika makundi na mirengo kadhaa.

Kundi linalotambuliwa na serikali linaendelea kushiriki katika taasisi za serikali na kudumisha uhusiano wa karibu na chama tawala. Wakosoaji wake wanafikia hatua ya kuliona kundi hili kama “tawi tu la CNDD-FDD.”

Hii ni shutuma ya kisiasa ambayo UPRONA inaikataa, lakini bado inabaki kuwa kikwazo kikubwa katika jitihada zake za kujiandaa kwa uchaguzi wa mwaka 2027. Chama chochote kinachotaka kushika madaraka lazima kiwashawishi wapiga kura kuwa kina uhuru wa kutosha wa kisiasa wa kuongoza kwa namna tofauti.

Kwa hivyo, changamoto iliyopo inahusu utambulisho vilevile kama inavyohusu uchaguzi: UPRONA lazima ionyeshe kuwa si sehemu tu ya mfumo wa sasa wa kisiasa, bali ni chama chenye uwezo wa kutoa mbadala wa kweli.

Je, chama cha Rwagasore kimegeuka kuwa nguvu isiyo na uzito mkubwa kisiasa?

Tofauti na historia ya UPRONA ni kubwa na ya wazi.

Chama hicho, kilichoanzishwa na Mwana-mfalme Louis Rwagasore—shujaa wa uhuru aliyeuawa mnamo Oktoba 1961—kilichukua nafasi muhimu katika mapambano yaliyopelekea uhuru wa Burundi, uliotangazwa tarehe 1 Julai 1962.

Kwa miongo kadhaa, UPRONA ilishikilia nafasi muhimu katika maisha ya kisiasa ya Burundi.

Hata hivyo, migogoro, migawanyiko ya ndani, na vita vya wenyewe kwa wenyewe vimepunguza sana ushawishi wake.

Makubaliano ya Arusha ya Agosti 2000 yalianzisha kipindi cha mpito kilicholenga kumaliza vita vya wenyewe kwa wenyewe na kurekebisha muundo wa taasisi za Burundi.

Ushindi wa CNDD-FDD katika uchaguzi wa mwaka 2005 uliashiria kuingia madarakani kwa kundi hilo la zamani la waasi wa Kihutu—ambalo lilikuwa limebadilika na kuwa chama cha kisiasa—baada ya miaka mingi ya vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Tangu wakati huo, UPRONA haijawahi kurejesha hadhi yake ya awali.

Kupungua kwa kiasi kikubwa kwa uwakilishi bungeni

Matokeo ya hivi karibuni ya uchaguzi yanaonyesha kupotea huku kwa ushawishi.

Katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2020, UPRONA ilipata viti viwili katika Bunge la Kitaifa, na hivyo kudumisha uwepo wake bungeni licha ya uzito wake mdogo wa kisiasa.

Aidha, mmoja wa wabunge hao wawili wa UPRONA alikabiliwa na upinzani kutoka ndani ya chama chake chenyewe.

Hali hii inaangazia utata unaolikabili chama hicho kwa sasa: kinadumisha uzito wake wa kihistoria na hadhi fulani ya kitaasisi, lakini ushawishi wake wa kisiasa katika uchaguzi wa kitaifa unaonekana kupungua kwa kiasi kikubwa.

UPRONA pia inaendelea kuwa na uwakilishi katika Bunge la Afrika Mashariki, ingawa kwa sasa haina viti vyovyote katika Bunge la Kitaifa kufuatia uchaguzi wa hivi karibuni wa wabunge.

Washirika wa kitaasisi wanaotaka kuwa wapinzani katika uchaguzi

Hivyo, UPRONA inakabiliwa na hali ngumu na nyeti ya kisiasa.

Kwa upande mmoja, chama hicho kinatangaza nia yake ya kurejea madarakani nchini Burundi.

Kwa upande mwingine, kundi linalotambuliwa na mamlaka limebaki na nyadhifa za kitaasisi na uhusiano wa karibu na serikali iliyopo madarakani.

Hali hii inawapa wapinzani wake fursa ya kukiona chama hicho kama “msaidizi tu” katika mchakato wa uchaguzi.

Tuhuma hiyo ina uzito mkubwa wa kisiasa: inaashiria kuwa ushiriki wa UPRONA katika kinyang’anyiro cha urais unaweza kutumika tu kuonyesha uwepo wa mfumo wa vyama vingi bila kuleta tishio la kweli kwa chama tawala.

Hata hivyo, ikiwa UPRONA inataka kukomesha ukosoaji huo, ni lazima ionyeshe uhuru wake wa kisiasa katika nyanja ya vitendo na kuwasilisha ajenda tofauti na ya kuvutia vya kutosha ili kushinda kura za wananchi.

2027: changamoto halisi inaanza sasa

Uchaguzi wa urais wa mwaka 2027 utafanyika wakati Burundi ikikabiliwa na changamoto kubwa za kiuchumi na kijamii: umaskini, ukosefu wa ajira, upatikanaji mdogo wa huduma muhimu, uhaba wa bidhaa, na athari za migogoro ya kikanda.

Kwa hivyo, wapiga kura hawatahitajika tu kuchagua kati ya watu binafsi au vyama.

Pia watalazimika kutathmini mapendekezo kuhusu uchumi, ajira, kilimo, miundombinu, utawala, na hali ya maisha.

Kwa UPRONA, changamoto itakuwa ni kubadilisha historia yake kuwa nguvu ya kisiasa katika mazingira ya sasa ya uchaguzi.

Jina “Rwagasore” pekee halitatosha.

Vivyo hivyo, ukaribu wake wa kitaasisi na chama tawala hautatosha.

Na uteuzi wa Abel Gashatsi, wenyewe pekee, hauhakikishi ushindi katika uchaguzi.

Uchaguzi wa urais unaoweza kudhihirisha uzito halisi wa kisiasa wa UPRONA

Akiwa na Abel Gashatsi, sasa UPRONA ina mgombea rasmi kwa ajili ya uchaguzi wa mwaka 2027.

Olivier Nkurunziza, ambaye ameteuliwa tena kuhudumu kwa muhula wa miaka mitano, ana mamlaka yanayohitajika kuandaa kampeni na kujaribu kukijenga upya chama hicho.

Hata hivyo, changamoto zilizojitokeza wakati wa mkutano mkuu zinaonyesha kuwa umoja ndani ya chama bado ni dhaifu.

Zaidi ya yote, ukosefu wa nguvu ya kisiasa katika chaguzi za hivi karibuni na ukaribu wa chama hicho na chama tawala unazua swali lisiloepukika.

Je, UPRONA bado ina uwezo wa kurejea madarakani, au ushiriki wake katika kinyang’anyiro cha urais utatumika tu kama mapambo kwa utawala uliopo katika mashindano ambayo mshindi wake anajulikana kabla hata hayajaanza?

Jibu halitapatikana katika mkutano mkuu wa UPRONA wala katika kauli za viongozi wake.

Litaamuliwa katika uwanja wa siasa wakati wa kampeni, na hatimaye kwenye sanduku la kura mwaka 2027.