Burundi: Biashara haramu ya silaha—kisingizio kipya cha kulenga upinzani?

SOS Médias Burundi

Bujumbura, Agosti 18, 2026—Ofisi ya Mwendesha Mashtaka Mkuu imetangaza kuanza kwa taratibu za kisheria dhidi ya kundi la watu wanaotuhumiwa kuhusika katika biashara haramu ya silaha kwa kutumia nyaraka ghushi. Watu wawili—raia wa Afrika Kusini na raia wa Burundi—tayari wamekamatwa, na “kiasi kikubwa” cha silaha kimekamatwa. Hata hivyo, idadi ya washukiwa, utambulisho wao, na aina ya silaha zilizokamatwa hazijawekwa wazi, jambo linalozua maswali kuhusu jinsi kesi hiyo itakavyoendelea.

Katika taarifa iliyotolewa siku ya Jumanne, Ofisi ya Mwendesha Mashtaka Mkuu inadai kuwa kundi linalojumuisha raia wa kigeni na raia wa Burundi linadaiwa kutumia nyaraka ghushi kusafirisha shehena ya silaha kupitia ardhi ya Burundi.

Kwa mujibu wa upande wa mashtaka, watu wawili tayari wamekamatwa: raia wa Afrika Kusini Du Toit Wayne Patrick na raia wa Burundi Muco Eddie. Ofisi ya Mwendesha Mashtaka pia inasema kuwa kiasi kikubwa cha silaha kilikamatwa, bila kutoa maelezo zaidi kuhusu aina, chanzo, au mahali silaha hizo zilipokuwa zikipelekwa.

Upande wa mashtaka unaonyesha kuwa uchunguzi unaendelea ili kubaini mazingira halisi ya matukio hayo na kuamua dhima ya mtu yeyote au shirika lolote lililohusika katika kupanga au kutekeleza makosa hayo.

Washukiwa wangapi?

Hata hivyo, taarifa hiyo inaacha maswali kadhaa bila majibu. Ofisi ya Mwendesha Mashtaka haijaweka wazi ukubwa wa kundi linalodaiwa kuhusika katika biashara hiyo haramu, wala haijaeleza mgawanyo kati ya raia wa Burundi na raia wa kigeni.

Hakuna taarifa iliyotolewa hadi sasa kuhusu uwezekano wa kukamatwa kwa watu wengine, ingawa taarifa hiyo inarejelea “kundi” badala ya wanaume hao wawili ambao tayari wanashikiliwa.

Ukosefu huu wa maelezo pia unazua maswali miongoni mwa wachunguzi wa ndani na wa kimataifa, ambao wana hofu kuwa kesi hiyo inaweza kutumika kama kisingizio cha kuwakamata watu wasio na uhusiano wowote uliothibitishwa na biashara hiyo haramu inayodaiwa kufanyika.

Hasa, kuna hofu kwamba mashtaka yanayohusiana na kumiliki au kusafirisha silaha kinyume cha sheria yanaweza kutumiwa dhidi ya wapinzani halisi au wale wanaoonekana kuwa wapinzani, katika nchi ambayo shutuma kama hizo zimewahi kutolewa hapo awali katika kesi za kisiasa na za kiusalama.

Kivuli cha mgogoro wa mwaka 2015

Hofu hizi zinatokana na hali ya kisiasa na kiusalama iliyofuatia mgogoro wa mwaka 2015, ambao ulisababishwa na uamuzi wa hayati Rais Pierre Nkurunziza wa kutaka muhula wa tatu wenye utata.

Tangu wakati huo, watu wengi wa upinzani, wanajeshi wa zamani, na maafisa wa polisi wamekamatwa au kufungwa jela na mamlaka; baadhi wamekabiliwa na mashtaka yakiwemo kumiliki silaha kinyume cha sheria, kudumisha uhusiano na makundi yenye silaha yanayofanya kazi mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, au kupeleleza kwa niaba ya nchi jirani ya Rwanda.

Mashirika ya kutetea haki za binadamu yameendelea kulaani vikali ukamataji na uwekaji kizuizini wa watu ambao waliona kuwa ulifanyika kiholela au kwa msukumo wa kisiasa.

Kipindi hiki pia kilishuhudia kulazimishwa kuhama nchi kwa vyombo mbalimbali vya habari huru, mashirika ya haki za binadamu, na wanaharakati. Kulingana na wachambuzi, kupungua kwa nafasi ya kiraia na uhuru wa vyombo vya habari kumesababisha ugumu wa kuthibitisha kwa njia huru shutuma ambazo mamlaka zimetoa dhidi ya watu wanaotajwa kuwa washukiwa au maadui wa taifa.

Mitandao ya biashara haramu inayohusisha maafisa?

Sambamba na kesi zenye msukumo wa kisiasa, mitandao kadhaa inayodaiwa kujihusisha na biashara haramu imefichuliwa katika miaka ya hivi karibuni nchini Burundi na katika eneo la Maziwa Makuu.

Hii ni pamoja na biashara haramu ya silaha, madini, na binadamu, pamoja na shughuli zinazodaiwa kuwa za utakatishaji fedha ambazo wakati mwingine zinahusisha raia wa kigeni.

Shutuma pia zimewahusisha maafisa wa Burundi na wanachama wa chama tawala cha CNDD-FDD. Hata hivyo, madai haya yanapaswa kutofautishwa na ukweli uliothibitishwa mahakamani; mara nyingi, yanasalia kuwa na utata au hayana nyaraka za kutosha zinazoweza kuwekwa wazi kwa umma. Katika kesi mpya iliyotangazwa na Ofisi ya Mwendesha Mashtaka wa Umma, swali litakuwa iwapo uchunguzi utafanikiwa kuthibitisha kuwepo kwa mtandao halisi uliopangwa na kuwatambua watu wote waliohusika, au iwapo mashtaka yatabaki kwa watu wawili pekee ambao tayari wamekamatwa.

Kwa sasa, Ofisi ya Mwendesha Mashtaka wa Umma inaeleza kuwa uchunguzi unaendelea. Haijaweka wazi ukubwa kamili wa mtandao huo unaodaiwa kuwepo, idadi na aina ya silaha zilizokamatwa, wala utambulisho wa watu wengine wowote ambao huenda wanatafutwa.

Uwazi wa mwenendo wa kesi hiyo na utoaji wa taarifa zinazoonyesha kuhusika kwa wahusika utafuatiliwa kwa karibu, hasa ikizingatiwa kuwa kesi hii inakuja katika mazingira ambapo madai ya biashara haramu ya silaha yamewahi kutumika hapo awali katika kesi zinazohusisha watu wanaochukuliwa kuwa karibu na upinzani au wenye uhasama na serikali.