Buhumuza: Kurejea kwa wakimbizi waliohamishwa kwafichua kutojitayarisha kwa mamlaka katika shule

SOS Médias Burundi

Cankuzo, Agosti 26, 2026 — Wimbi kubwa la wanafunzi wa Burundi wanaorejeshwa kutoka Tanzania linatishia kuzidisha uhaba wa madarasa na madawati katika mkoa wa Buhumuza, mashariki mwa Burundi, huku mwaka wa masomo wa 2026-2027 ukikaribia kuanza tarehe 7 Septemba. Tarafa za Gisagara na Butihinda ndizo zilizoathirika zaidi, kulingana na uongozi wa mkoa.

Watoto kutoka familia zilizorejeshwa wanawasili hasa kutoka kambi za Nduta na Nyarugusu nchini Tanzania. Kambi hizi mbili zilifungwa kufuatia uamuzi uliofanywa na mamlaka za Tanzania kwa kushirikiana na serikali ya Burundi. Nchi zote mbili zinataja, miongoni mwa sababu nyingine, hali ya usalama iliyoimarika na kurejea kwa amani nchini Burundi, licha ya kuwepo kwa wasiwasi unaoendelea kuhusu mazingira ya kujumuishwa tena kwa wale waliorejea.

Buhumuza inapokea idadi kubwa zaidi ya watu hao wanaorejeshwa, kulingana na taarifa zilizokusanywa na SOS Médias Burundi.

“Watoto hawa wana haki ya kupata elimu, lakini hatukuwa tumejitayarisha vya kutosha kwa ajili ya kuwasili kwao,” anakiri Denise Ndaruhekere, Gavana wa Buhumuza.

Anaeleza kuwa wimbi hili la wanafunzi litaongeza shinikizo kwenye miundombinu ya shule ambayo tayari haitoshelezi mahitaji. Katika mwaka wa masomo uliopita, mkoa huo ulikabiliwa na uhaba wa zaidi ya madawati 48,000.

“Hakuna mtoto atakayekaa sakafuni”

Licha ya hali hii, gavana anahakikishia kuwa hakuna mwanafunzi atakayelazimika kuhudhuria darasa huku akiwa amekaa chini kabisa wakati mwaka mpya wa masomo utakapoanza.

“Hakuna mtoto atakayekaa sakafuni,” Denise Ndaruhekere anahakikishia, akionyesha mpango wa serikali wa kutengeneza madawati ya shule ambao unaendelea sasa mkoani humo.

Hata hivyo, kuwasili kwa wanafunzi wapya kunatishia kuzidisha utata wa hali katika shule, ambazo tayari zinakabiliwa na uhaba wa madarasa na samani.

Maeneo ya utawala (kamuni) ya Gisagara na Butihinda, ambayo yanapokea idadi kubwa ya familia zilizorejea nchini, ni miongoni mwa maeneo yanayotarajiwa kukabiliwa na shinikizo kubwa zaidi.

Kuchelewa kwa mpango wa utengenezaji wa madawati ya shule

Mpango wa serikali wa kutengeneza madawati ya shule uko nyuma ya ratiba, huku muda uliopangwa wa kukamilisha kazi hiyo ukiwa umeshapita.

Kulingana na Denise Ndaruhekere, kuchelewa huku kunatokana hasa na ukosefu wa umeme na mafuta yanayohitajika kuendesha mitambo ya utengenezaji.

Hata hivyo, anahakikisha kuwa kazi hiyo itakamilika kabla ya kuanza kwa mwaka wa masomo wa 2026–2027.

Gavana pia anawataka wale wanaohusika na utengenezaji wa madawati hayo kuzingatia kikamilifu maelekezo ya usanifu yaliyowekwa na mamlaka. Madawati yoyote yasiyokidhi vigezo hivyo yatalazimika kurekebishwa ili kufikia viwango vinavyotakiwa.

Uhaba unaoweza kuzidi kuwa mbaya

Kutokana na kuwasili kwa wanafunzi wapya walio-rejea nchini, uhaba wa madawati katika shule za Buhumuza unaweza kuwa mkubwa zaidi.

Hata hivyo, suala hili linavuka mipaka ya samani pekee. Kuwasili kwa maelfu ya watoto wa ziada pia kunazua maswali kuhusu uwezo wa shule hizo kuwapokea wanafunzi hawa wapya, ikizingatiwa kuwa baadhi ya miundombinu tayari imezidiwa na wingi wa watu.

Gavana anaihimiza serikali kuendelea kuunga mkono mkoa huo ili kutatua tatizo la uhaba huo kabisa na kuwapa wanafunzi mazingira mazuri ya kujifunzia.

Changamoto ya kuwajumuisha watoto walio-rejea nchini

Kwa watoto ambao wameishi Tanzania kwa miaka kadhaa, kurejea Burundi pia kunamaanisha kuzoea mazingira mapya ya shule.

Baadhi yao walizaliwa katika kambi za wakimbizi au walitumia sehemu kubwa ya utoto wao huko. Hivyo basi, kuwajumuisha katika mfumo wa elimu wa Burundi kunaleta changamoto ya ziada kwa shule na familia zote mbili.