RTNB: Kutoka huduma ya umma hadi kinara wa matangazo ya CNDD-FDD

SOS Médias Burundi

Bujumbura, Septemba 10, 2026 — Shirika la Taifa la Utangazaji la Burundi (RTNB)—ambalo linafadhiliwa na fedha za umma na kimsingi linapaswa kuwahudumia raia wote—linazidi kushutumiwa kwa kufanya kazi kwa maslahi ya serikali na chama cha CNDD-FDD. Kuanzia matangazo ya moja kwa moja ya mikutano mikubwa ya chama tawala na upeperushaji wa habari kuhusu shughuli mahususi za kisiasa hadi vikwazo vinavyowekwa kwa waandishi wa habari wakati wa kazi nje ya nchi, waandishi wengi wanalaani mwenendo unaoligeuza shirika hilo la umma kuwa chombo cha kutangaza ajenda za chama tawala. Mabadiliko haya yanaibua upya hofu kuhusu uhuru wa vyombo vya habari nchini Burundi, ambao umedhoofika sana tangu mgogoro wa mwaka 2015.

Suala la uhuru wa uandishi wa habari nchini Burundi halijawahi kuwa nyeti kiasi hiki tangu mgogoro wa mwaka 2015, uliosababishwa na muhula wa tatu wenye utata wa hayati Rais Pierre Nkurunziza. Mgogoro huo uliwalazimu takriban waandishi wa habari mia moja kukimbilia uhamishoni kufuatia kuharibiwa kwa vituo kadhaa vya redio huru—hasa kupitia mashambulizi ya roketi dhidi ya mitambo yao.

Ingawa televisheni ya taifa imekuwa ikidhibitiwa na kuathiriwa na serikali pamoja na CNDD-FDD—kundi la zamani la waasi wa Kihutu lililokuwa chama tawala mwaka 2005—redio ya taifa ilikuwa imedumisha kiwango fulani cha uhuru katika uandaaji na utangazaji wa habari kwa muda mrefu. Hata hivyo, enzi hiyo sasa inaonekana kuwa ya mbali zaidi.

Kwa miaka mingi, kulingana na waandishi wa habari na wafanyakazi wa idara ya habari waliohojiwa na SOS Médias Burundi, RTNB imekuwa chombo cha habari kinachozidi kujipanga upande wa serikali.

Siku ya Imbonerakure: Alama

Kwa waandishi wengi wa habari, matangazo ya moja kwa moja ya Jumamosi, Agosti 29, 2026, yaliyoonyesha maadhimisho ya mara ya kumi ya “Siku ya Imbonerakure”—siku iliyotengwa kwa ajili ya Imbonerakure, ambao ni mrengo wa vijana wa chama cha CNDD-FDD—ni mfano dhahiri wa mwenendo huu.

Kwa mujibu wa vyanzo vyetu, chama tawala hakikulipia gharama zozote kwa ajili ya matangazo ya tukio hili. Mikutano na shughuli nyingine kadhaa zilizoandaliwa na CNDD-FDD pia hurushwa hewani mara kwa mara na shirika la RTNB, wakati mwingine zikiwa ni matangazo ya moja kwa moja.

“Katika hali ya kawaida, chama cha CNDD-FDD kinapaswa kuchukuliwa kama chama kingine chochote cha kisiasa, kwa usawa. Badala yake, kimegeuka kuwa ‘chama-serikali’,” analalamika mhariri mkuu aliyetafutwa na SOS Médias Burundi.

Kwa waandishi wengi wa habari, suala hili halihusu tena tu kuripoti shughuli za chama tawala, bali linahusu kipaumbele kikubwa kinachopewa chama hicho ndani ya chombo cha habari kinachofadhiliwa hasa kwa fedha za umma.

Posho za safari zenye utata

Mazoea mengine ya ndani pia yanachochea kutoridhika miongoni mwa waandishi wa habari wa RTNB.

Mwandishi wa habari anapotumwa katika eneo au mkoa nje ya Bujumbura—mji mkuu wa kiuchumi ambapo makao makuu ya uongozi wa RTNB yapo—kawaida hupokea posho ya safari ya faranga za Burundi 100,000.

Hata hivyo, kulingana na waandishi kadhaa, kwa shughuli fulani zilizoandaliwa na CNDD-FDD, chama hicho hulipia gharama za safari moja kwa moja. Matokeo yake, kiasi cha fedha kinacholipwa kwa mwandishi na RTNB hukatwa na kubaki nusu yake.

“Unachangia chama kwa namna yako mwenyewe,” baadhi ya maafisa kutoka kundi la zamani la waasi wa Kihutu wanadaiwa kuwaambia waandishi wa habari wanapodai posho yao kamili ya safari.

Waandishi wa habari wanapinga vikali mazoea haya, wakisema kuwa yanajenga hali ya utegemezi kwa chama tawala wakati wa kuripoti shughuli zake. Safari za kikazi nje ya nchi zinazidi kupunguzwa

Vikwazo pia vinatumika kwa safari za kikazi nje ya nchi.

Tangu Rais Évariste Ndayishimiye aingie madarakani mwezi Juni 2020, waandishi kadhaa wa RTNB wamebaini mabadiliko katika muundo wa timu zinazoandamana na maafisa wa ngazi ya juu wa Burundi katika ziara rasmi.

Kulingana na vyanzo vinavyofahamu suala hilo, safari za kwenda Marekani, Kanada, na nchi kadhaa za Ulaya hutengwa hasa kwa ajili ya wakurugenzi wa redio na televisheni, wakifuatana na mkurugenzi wa kiufundi, ambaye pia hufanya kazi ya kupiga picha za video.

Kwa mujibu wa vyanzo hivyo hivyo, utaratibu huu sasa umeenea hadi kwenye safari za kwenda China pamoja na nchi za Amerika ya Kati na Amerika ya Kusini.

Maafisa wa RTNB wanaelezea sera hii—kulingana na vyanzo vilivyohojiwa—kwa kutaja nia ya kuzuia waandishi wanaotumwa nje ya nchi kuomba hifadhi katika nchi hizo wanazozitembelea.

Sababu hiyo inapingwa na waandishi kadhaa na watetezi wa uhuru wa vyombo vya habari, ambao wanaona utaratibu huo kama kizuizi kingine katika kazi zao.

“Kinachoumiza zaidi ni kwamba, wanaporejea nyumbani, watu hawa hawafanyi kazi yoyote ya kuripoti habari,” analalamika mwandishi mkongwe. Kwa mtazamo wake, RTNB “si kitu kingine zaidi ya chombo cha wenye mamlaka.”

Uhuru tayari umedhoofishwa

Hali ya sasa ni sehemu ya muktadha mpana wa kupungua kwa nafasi ya vyombo vya habari nchini Burundi tangu mgogoro wa mwaka 2015.

Kufuatia maandamano dhidi ya muhula wa tatu wa Pierre Nkurunziza, vyombo kadhaa huru vya habari vilishambuliwa au kuharibiwa. Baadhi ya waandishi walikimbia nchi, huku wengine wakisitisha shughuli zao.

Matokeo yake, RTNB—ambayo inaendesha mtandao wa kitaifa wa redio na televisheni—imebaki kuwa kiini cha jinsi raia wa Burundi wanavyopata taarifa.

Hata hivyo, hadhi yake kama shirika la utangazaji la umma inaleta wajibu maalum: kutoa taarifa kwa wananchi wote badala ya kutumikia maslahi ya chama cha siasa. Ushawishi wa CNDD-FDD

Chama cha CNDD-FDD—ambacho hapo awali kilikuwa kundi la waasi lililoundwa na Wahutu na baadaye kikawa chama cha siasa—kimeitawala Burundi tangu mwaka 2005. Évariste Ndayishimiye alichukua nafasi ya Pierre Nkurunziza, aliyefariki dunia ghafla mnamo Juni 8, 2020, wiki chache tu kabla ya muda uliopangwa wa kukabidhiana madaraka.

Tangu aingie madarakani, rais mpya ameonyesha nia ya kuboresha taswira ya Burundi na kufungua zaidi nafasi ya kisiasa na ya vyombo vya habari. Hata hivyo, kulingana na waandishi kadhaa wa habari waliohojiwa na SOS Médias Burundi, utendaji kazi katika shirika la RTNB bado una sifa ya uhusiano wa karibu na chama tawala.

Kwa wataalamu hawa, suala kuu sasa ni uhuru wa kweli wa chombo cha habari ambacho shughuli zake hutegemea sana fedha za umma.

Nafasi inayoendelea kuleta wasiwasi

Hali hii inajitokeza katika mazingira ya vyombo vya habari ambayo shirika la Reporters Without Borders (RSF) linaendelea kuyaona kuwa magumu. Katika ripoti yake ya mwaka 2026 ya Kiashirio cha Uhuru wa Vyombo vya Habari Duniani (World Press Freedom Index), Burundi inashika nafasi ya 119 kati ya nchi 180 ikiwa na alama 46.14, ikipanda kutoka nafasi ya 125 iliyoshikilia mwaka 2025. Ingawa nchi hiyo imepanda kwa nafasi sita, maendeleo haya hayamaanishi kuwa kuna uboreshaji wa kimsingi katika mazingira ya vyombo vya habari.

RSF inaona kuwa mazingira ya uandishi wa habari nchini Burundi bado ni “ya uhasama mkubwa.” Shirika hilo pia linaelezea RTNB kama chombo cha habari chenye hadhira kubwa lakini ambacho “kimejikita kikamilifu” katika kutetea na kukuza utawala uliopo.

Katika ukanda wa Maziwa Makuu, Burundi inashika nafasi ya nyuma ya Tanzania (ya 117) lakini mbele ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (ya 130) na Rwanda (ya 139).

Kwa waandishi wa habari waliohojiwa na SOS Médias Burundi, takwimu hizi zinasisitiza swali muhimu: ni kwa namna gani chombo cha habari kinachofadhiliwa na walipa kodi kinaweza kutekeleza kikamilifu jukumu lake la kuhudumia umma wakati uwasilishaji wake wa habari ukionekana kuzidi kuegemea upande wa chama tawala?

Katika RTNB, waandishi kadhaa wanahisi kuwa mpaka kati ya shirika la utangazaji la umma na chombo cha mawasiliano cha serikali unazidi kupotea na kuwa usioeleweka vyema.