Picha ya wiki-Askofu Mkuu Joachim Ruhuna: Miaka 30 tangu kuuawa kwake, familia yake bado inadai haki

Miaka thelathini baada ya kuuawa kwa Askofu Mkuu Joachim Ruhuna, aliyekuwa Askofu Mkuu wa Gitega katikati mwa Burundi, familia yake inaendelea kudai kuwa wahusika watambuliwe na kufikishwa mbele ya sheria. Kiongozi huyo wa dini aliuawa tarehe 9 Septemba 1996, katika shambulio la kuviziwa karibu na Mto Mubarazi wakati akirejea kutoka seminari kuu ya Burasira kaskazini mwa nchi. Hadi leo, hakuna hukumu iliyotolewa katika kesi hiyo.

Ushuhuda kutoka kwa Askofu Mkuu Ntamwana

Katika kuadhimisha miaka 30 tangu kifo cha mtangulizi wake, Askofu Mkuu Simon Ntamwana, Askofu Mkuu Mstaafu wa Gitega, alizungumzia mazingira ya mauaji hayo. Katika mahubiri aliyotoa siku ya Jumatano katika Kanisa Kuu la Kristo Mfalme huko Mushasha—lililopo katika mji mkuu wa kisiasa wa Burundi—alizungumzia hasa yaliyompata mwili wa Askofu Mkuu Ruhuna baada ya mauaji hayo.

“Askofu Mkuu Joachim Ruhuna aliuawa kikatili na kwa fedheha kubwa. Mwili wake ulikuwa umefichwa katika Bonde la Mwumbu na uligunduliwa wiki moja baada ya kuuawa kwake,” Askofu Mkuu Ntamwana alisimulia.

Akijadili sababu zinazoweza kuwa zilisababisha mauaji hayo, Askofu Mkuu huyo wa zamani wa Gitega pia alitaja msimamo wa hadharani ambao Askofu Mkuu Ruhuna alikuwa nao wiki chache kabla ya kifo chake, kufuatia mauaji ya halaiki ya Watutsi 648 katika kambi ya wakimbizi ya Bugendana.

“Hakika, moja ya sababu ilikuwa hotuba aliyoitoa wakati wa mazishi ya Watutsi 648 kutoka kambi ya wakimbizi ya Bugendana,” alisema. Shambulio la kuviziwa karibu na Mto Mubarazi

Tarehe 9 Septemba 1996, Askofu Mkuu Joachim Ruhuna alikuwa akirejea kutoka seminari kuu ya Burasira, kaskazini mwa nchi. Baada ya kupita katika parokia ya Gitongo, aliviziwa na kushambuliwa karibu na Mto Mubarazi, kati ya manispaa za Mutaho na Bugendana katika eneo ambalo sasa ni Mkoa wa Gitega.

Watu wengine wawili waliokuwa kwenye gari hilo, akiwemo tawa wa Kikatoliki, pia waliuawa. Wakati huo, Bugendana na Mutaho—katika Mkoa wa sasa wa Gitega—pamoja na Gihogazi (katika Mkoa wa zamani wa Karusi), vilikuwa chini ya udhibiti wa waasi wa FDD (Vikosi vya Kutetea Demokrasia).

Baadaye, mwili wa Askofu Mkuu Ruhuna ulifichwa katika Bonde la Mwumbu. Kulingana na ushahidi wa Askofu Mkuu Ntamwana, mwili huo haukupatikana hadi wiki moja baada ya kuuawa kwake.

Sauti iliyokemea mauaji ya halaiki

Wiki chache kabla ya kuuawa kwake, Askofu Mkuu Ruhuna alikuwa amekemea hadharani mauaji ya halaiki yaliyofanyika Bugendana dhidi ya Watutsi waliokuwa wamekimbilia katika kambi ya watu waliokimbia makazi yao.

Mnamo Julai 23, 1996, kiongozi huyo wa kidini aliwaita “walaaniwa” waasi walioshutumiwa kwa kuwaua Watutsi 648 katika eneo hilo. Shambulio hilo lilihusishwa na kundi la FDD.

Waathiriwa hao walikuwa wakikimbia machafuko yaliyofuata kuuawa kwa Melchior Ndadaye—rais wa kwanza wa Burundi wa kabila la Kihutu aliyechaguliwa kidemokrasia—mnamo Oktoba 1993.

Miezi michache baada ya kuuawa kwa kiongozi huyo wa kidini, Askofu Mkuu Bernard Bududira, ambaye wakati huo alikuwa mwenyekiti wa Baraza la Maaskofu Katoliki wa Burundi, aliishutumu waziwazi FDD kwa kuhusika na kifo chake.

Burundi iliyokumbwa na vita

Kuuawa kwa Askofu Mkuu Ruhuna kulitokea katika kipindi cha umwagaji damu mkubwa zaidi katika historia ya Burundi.

Kufuatia kuuawa kwa Melchior Ndadaye mnamo Oktoba 1993, nchi hiyo ilitumbukia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyozikutanisha nguvu za serikali na makundi kadhaa ya waasi yaliyoundwa hasa na Wahutu. Machafuko hayo yalisababisha mauaji ya raia wa Kitutsi, kuhama kwa watu wengi kutoka makazi yao, na mgawanyiko mkubwa kati ya Wahutu na Watutsi.

FDD, ambayo ilikuwa tawi la kijeshi la CNDD, ilikuwa mojawapo ya makundi makuu ya waasi yaliyokuwa yakifanya kazi nchini humo wakati huo. Baadaye kundi hilo likawa CNDD-FDD—kundi la zamani la waasi lililoundwa hasa na Wahutu ambalo likawa chama tawala nchini Burundi mwaka 2005, kufuatia mchakato wa amani uliochochewa na Mkataba wa Arusha uliotiwa saini nchini Tanzania mnamo Agosti 2000. Katika muktadha huu, Askofu Mkuu Ruhuna alijitambulisha kama kiongozi wa kidini aliyejitolea kwa ajili ya amani, ulinzi wa raia, na maridhiano.

Makazi ya Askofu Mkuu yakawa mahali pa hifadhi

Wakati wa kilele cha mgogoro wa mwaka 1993, makazi ya Askofu Mkuu wa Gitega yaliwahi kutumika kama mahali pa hifadhi kwa wasomi na wafanyabiashara wa Kihutu waliokuwa wakitishiwa na machafuko hayo.

Kwa miaka mingi, wale walionufaika na ulinzi huo wameonyesha shukrani zao kwa kiongozi huyo wa kidini. Msimamo huu ulimfanya Askofu Ruhuna kuwa mtu anayeheshimika, akivuka mipaka ya migawanyiko iliyokuwa ikiirarua jamii ya Burundi wakati huo.

Jitihada zake za kuwalinda watu waliokuwa hatarini zilikuwa sehemu ya juhudi pana zaidi za kukuza amani, umoja, na maridhiano.

Urithi usiofutika

Miaka thelathini baada ya kifo chake, Askofu Joachim Ruhuna bado anahusishwa na tunu za amani, umoja, msamaha, na maridhiano.

Katika sherehe zinazofanyika kwa ajili ya kumkumbuka, viongozi wa Kanisa Katoliki mara nyingi husisitiza kujitolea kwake kwa ajili ya amani na ulinzi wa watu walio katika mazingira magumu.

Askofu Simon Ntamwana pia amelaani mauaji ya halaiki yaliyotawala historia ya hivi karibuni ya Burundi, hasa mauaji ya viongozi kadhaa wa dini na vitendo vya vurugu dhidi ya raia. Amewataka wananchi wa Burundi kuweka mbele upendo, umoja, msamaha, kuishi kwa amani, na maridhiano.

Miaka thelathini bila haki

Tangu tarehe 9 Septemba 1996, hakuna hukumu iliyotolewa dhidi ya wahusika wa mauaji ya Askofu Joachim Ruhuna. Kwa miongo mitatu, familia yake imekuwa ikidai kuwa wahusika watambuliwe na kufikishwa mbele ya sheria.

Kesi hiyo bado haijatatuliwa, na hakuna matokeo ya mwisho ya kisheria yaliyopatikana. Ingawa ushahidi uliokusanywa kwa miaka mingi umesaidia kuweka kumbukumbu za mazingira ya mauaji ya kiongozi huyo, ukweli wa kisheria kuhusu waandaaji na watekelezaji halisi wa mauaji hayo bado haujajulikana.

Miaka thelathini baadaye, maneno ya Askofu Simon Ntamwana yanaibua upya swali lisilopata majibu: ni nani aliyemuua Askofu Joachim Ruhuna, kwa nini alilengwa, na kwa nini haki bado haijapatikana ili kuwawajibisha wahusika wa mauaji yake?

Kwa wapendwa wake na waumini wengi wa Kikatoliki, kupita kwa muda hakupaswi kufuta madai ya kutafuta ukweli na haki.

Picha yetu: Wakristo walikusanyika mbele ya mnara wa Askofu Mkuu Joachim Ruhuna mnamo tarehe 9 Septemba mjini Gitega, kuadhimisha kumbukumbu ya miaka 30 tangu kuuawa kwake.