Kulazimishwa kurejeshwa makwao kwa zaidi ya wakimbizi 80,000 wa Burundi: Wasiwasi na kutokuelewana ndani ya taasisi za Burundi.

SOS Médias Burundi

Ngozi, Novemba 30, 2025 – Tangazo la kulazimishwa kuwarejesha makwao zaidi ya wakimbizi 80,000 wa Burundi wanaoishi Tanzania linaendelea kuibua wasiwasi mkubwa miongoni mwa watetezi wa haki za binadamu. Wakimbizi hawa waliosambaa katika kambi za Nyarugusu na Nduta, wanatarajiwa kurejeshwa Burundi ndani ya miezi minne, ifikapo Machi ijayo. Uamuzi huu ulichukuliwa kuwa wa “ghafla sana” na washikadau kadhaa waliokuwepo kwenye warsha ya ngazi ya juu ya utetezi iliyofanyika Jumanne huko Ngozi, mkoa wa Butanyerera, kaskazini mwa Burundi.

Tangazo hili lilitolewa kwa umma na Rose Médé Dusenge, Afisa wa Ulinzi wa Kimataifa katika Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Umoja wa Mataifa wa Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR-Burundi). Akiwahutubia wabunge na Tume Huru ya Kitaifa ya Haki za Kibinadamu (CNIDH), alionyesha wasiwasi wake mkubwa kuhusu uwezo wa Burundi wa kuhudumia idadi kubwa kama hiyo ya watu katika muda mfupi.

“Kipindi hiki cha kuwarejesha makwao ni kifupi sana,” alionya, akitoa wito kwa wabunge kuhakikisha kwamba waliofukuzwa wanatendewa kwa utu na kwa kuzingatia haki zao za kimsingi.

Mkuu wa Tume Huru ya Kitaifa ya Haki za Kibinadamu (CNIDH), Askofu Martin Blaise Nyaboho, anashiriki wasiwasi huu. Kulingana naye, tarehe ya mwisho iliyowekwa na Tanzania haizingatii hali halisi au uwezo wa mapokezi wa nchi kwa sasa. “Tuliposikia habari hizi, zilivunja mioyo yetu kama watetezi wa haki za binadamu,” alisema. Askofu Nyaboho alibainisha kuwa marejesho ya hiari, ambayo yanaweza kufikia hadi watu elfu mbili kwa wiki, yalifanywa chini ya hali nzuri, huku serikali ya Burundi ikiandamana na kila familia hadi nyumbani kwao. Lakini kuandaa kulazimishwa kurejea kwa watu 82,000 katika miezi michache tu inaonekana haiwezekani kwake, hasa kutokana na kwamba Burundi tayari inawapokea wakimbizi wapya kutoka Kivu Kaskazini na Kusini mashariki mwa DRC. Kwa hiyo anatoa wito kwa serikali kuanza mazungumzo na Tanzania ili kuongeza muda wa mwisho, “labda hadi Julai.”

Tanzania, licha ya kuchukuliwa kuwa kimbilio la wakimbizi wa Burundi tangu miaka ya 1970, bado inawahifadhi zaidi ya Warundi 110,000 waliokimbia mzozo wa kisiasa wa 2015 uliosababishwa na muhula wa tatu wenye utata wa hayati Pierre Nkurunziza.

Hata hivyo, maoni ndani ya tabaka la kisiasa la Burundi yamegawanyika. Martin Niteretse, Waziri wa zamani wa Mambo ya Ndani anayehusika na masuala ya wakimbizi na wanaorejea, na ambaye kwa sasa ni Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Haki za Kibinadamu katika Bunge la Kitaifa, anapuuza udharura wa hali hiyo na kukemea kile anachokiita “uvumi” miongoni mwa wakimbizi. Kulingana naye, baadhi ya wakimbizi wanatumia mfumo huo vibaya, na kufikia hatua ya kuuza mali zao na kutoa rushwa ili kujumuishwa kwenye orodha ya marejesho, kabla ya kukataa kurejea nyumbani kwa madai kuwa hawana pa kwenda. “Wengi wao si wakimbizi wa kweli katika maana halisi ya neno,” alisema.

Wakati watetezi wa haki za binadamu na UNHCR wanatetea mtazamo wa kibinadamu na wa kuheshimu haki zaidi kwa wakimbizi, mamlaka za Burundi bado zimegawanyika kuhusu jinsi ya kushughulikia suala hili nyeti. Swali sasa ni iwapo serikali ya Burundi itatii wito wa Tume Huru ya Kitaifa ya Haki za Kibinadamu (CNIDH) na kushiriki mazungumzo na Tanzania ili kuongeza muda huo, au iwapo urejeshwaji wa haraka utaendelea, na hivyo kuhatarisha hatari zaidi kwa maelfu ya familia zilizoathirika.