Tanzania: Kambi ya Nduta yafungwa kabisa

SOS Médias Burundi

Nduta, Aprili 30, 2026 — Kufikia Alhamisi, Aprili 30, kambi ya wakimbizi ya Burundi iliyoko Nduta, Tanzania, haifanyi kazi tena. Imefungwa rasmi, na hakuna wakimbizi waliosalia hapo.

Msafara wa mwisho wa wakimbizi wa Burundi kutoka kambi ya Nduta uliondoka mapema Alhamisi asubuhi, mwendo wa saa 6:00 asubuhi, kulingana na vyanzo kadhaa vya kuaminika.

“Waliosalia walikuwa karibu wazee kabisa au wagonjwa, kama mwanamke aliyepasuliwa Jumanne iliyopita huko Kibondo na hakuweza kutembea kwa urahisi,” alishuhudia mmoja wa wakimbizi wa mwisho kuwasili Mishiha, mashariki mwa Burundi, Alhamisi mchana.

Waziri wa Mambo ya Ndani wa Tanzania Patrobas Katambi alifunga rasmi kambi ya Nduta, iliyopo katika wilaya ya Kibondo mkoani Kigoma kaskazini magharibi mwa Tanzania. Alipofika mkoani hapa Jumatano kwa ziara ya siku mbili, alidokeza kuwa hatua hiyo ni pamoja na kukabidhi miundombinu na vifaa vya kudumu kwa serikali ya Tanzania kwa matumizi mengine.

Kwa mujibu wa mamlaka za Tanzania, uamuzi huu upo ndani ya mfumo wa makubaliano ya pande tatu kati ya Tanzania, Burundi, na Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR) yenye lengo la kuhimiza urejeshwaji wa hiari wa wakimbizi wa Burundi katika nchi yao ya asili.

Mpango huu unafuatia ombi la serikali ya Burundi kuongeza muda wa utekelezaji wa mpango wa kuwarejesha makwao hadi mwisho wa Aprili. Makubaliano haya pia yanabainisha kurejea kwa wakimbizi wa Burundi wanaoishi katika kambi ya Nyarugusu ifikapo Juni 30, 2026.

Serikali ya Tanzania ilielezea mpango huu kama “mafanikio makubwa katika kudhibiti changamoto zinazohusiana na kuwepo kwa wakimbizi,” huku pia ikieleza nia yake ya kuimarisha usalama na kukarabati ardhi ya kambi kwa manufaa ya jamii za wenyeji.

Takriban Warundi 15,000 wameripotiwa kurejeshwa makwao katika muda wa siku tatu tangu Jumatatu iliyopita, katika hali ambayo inachukuliwa kuwa ya kinyama na wakimbizi kadhaa walioathirika.

Uhamisho wenye utata

Katika siku za hivi karibuni, takriban familia 198 zimehamishwa kutoka kambi ya Nduta hadi kambi ya Nyarugusu, pia nchini Tanzania, ili kupokea “ulinzi wa kimataifa.”

Familia hizi zilichaguliwa kufuatia mchakato uliolaaniwa kuwa haueleweki na wakimbizi na mashirika kadhaa ya haki za binadamu. Operesheni hii iliendeshwa kwa pamoja na mamlaka za Tanzania na Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR).

Ikiwasilishwa kama hatua ya ulinzi, uhamisho huu hata hivyo unazua wasiwasi mwingi na unachukuliwa na wakimbizi wengi kama jaribio la kuficha ukiukwaji wa haki za wakimbizi.

“Inawezaje kuelezewa kuwa kati ya zaidi ya wakimbizi 50,000 wa Burundi, chini ya watu 500 wanasemekana kuhitaji kile kinachoitwa ulinzi wa kimataifa?” “Kwa nini?” anauliza mkimbizi wa Burundi.

Kwa mujibu wa akaunti kadhaa, madai ya rushwa na uendeshaji wa orodha pia yanaenea. Watu walio karibu na serikali ya Burundi wanasemekana kujumuishwa miongoni mwa wakimbizi walioruhusiwa kusalia.

“Hawa wanaripotiwa kuwa ni pamoja na wanamgambo wa Sungusungu, walinzi wa kiraia wanaojumuisha wakimbizi wa Burundi walio karibu na mamlaka ya Tanzania na Burundi, wanaofanya kazi katika kambi kufuatilia, kuwatisha na kuwanyanyasa wakimbizi wengine,” kinadai chanzo cha wakimbizi.

Huko Nyarugusu, watu waliohamishwa kwa sasa wamehifadhiwa katika kituo cha mpito, wakisubiri makazi mapya katika sehemu ya kambi ya Kongo, huku sehemu ya Burundi ikibomolewa.

Majaribio ya kutoroka na maswala ya usalama

Katika kipindi cha wiki mbili zilizopita, wakimbizi kadhaa wamenaswa walipokuwa wakijaribu kufika nchi nyingine, zikiwemo Uganda, Kenya, Zambia na Rwanda.

“Watu hawa walirejeshwa moja kwa moja Burundi bila taratibu zaidi za usajili. Tunahofia usalama wao, kwani wengi ni wanajeshi wa zamani au wanafunzi vijana walioshiriki maandamano ya kupinga serikali mwaka 2015,” anaeleza mkimbizi wa Burundi ambaye alifanikiwa kufika kambi ya Mahama nchini Rwanda pamoja na familia yake “kupitia majaribu makubwa.”

Kambi ya Nyarugusu, kambi ya mwisho iliyosalia nchini Tanzania inayohifadhi takriban wakimbizi 22,000 wa Burundi, sasa inahofia kukumbwa na hatima sawa na Nduta.

Hatari za Kurudi

Kulingana na mashirika kadhaa ya haki za binadamu ya Burundi, ripoti nyingi huandika kesi za mateso, kukamatwa kiholela, na kutekelezwa kwa upotevu unaolenga wakimbizi baada ya kurejea Burundi.

“Baada ya kuwasili, wanaorejea wanafuatiliwa kwa karibu na kulengwa mara kwa mara na Imbonerakure,” walilaani katika taarifa ya hivi majuzi, wakimaanisha tawi la vijana la chama tawala nchini Burundi.

Baadhi ya watu waliolazimika kurejea wameripotiwa kuwa tayari wameikimbia nchi hiyo tena, huku wengine wakisema wanaishi kwa hofu ya mara kwa mara ya kukamatwa au kutoweka.

Katika muktadha wa sasa wa kabla ya uchaguzi, mashirika haya yanahofia kuwa kurejeshwa kwa watu wengi makwao kutageuza watu wanaohitaji ulinzi wa kimataifa kuwa shabaha za kisiasa, katika hali inayoashiria kuzuka upya kwa ukiukaji wa haki za binadamu wakati uchaguzi unapokaribia.

Pia wanashutumu jukumu la Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR), linaloshutumiwa kwa kushindwa katika dhamira yake ya kuwalinda wakimbizi, pamoja na kutochukua hatua kwa jumuiya ya kimataifa.

UNHCR yenyewe imekiri kuwepo kwa mapungufu katika utekelezwaji wa makubaliano hayo ya pande tatu na kueleza wasiwasi mkubwa kuhusu matumizi ya hatua za shuruti ikiwemo kubomolewa kwa nyumba katika kambi za wakimbizi.

Hadi sasa, hata hivyo, maonyo haya hayajafuatwa na hatua madhubuti za kukomesha kuzorota kwa hali hiyo.

Kwa mujibu wa wanaharakati kadhaa wa haki za binadamu wa Burundi, kufungwa kwa kambi za wakimbizi wa Burundi nchini Tanzania sasa kunaleta hatari kubwa na ya haraka ya kurejeshwa makwao kwa lazima zaidi, kinyume na kanuni ya kutorejesha wakimbizi iliyoainishwa katika Mkataba wa 1951 unaohusiana na Hadhi ya Wakimbizi.