Bugendana: Machinjio ya Bitare yakosa maji safi; usafi hatarini

SOS Médias Burundi

Bugendana, Agosti 18, 2026—Huko Bugendana, katika mkoa wa Gitega katikati ya taifa hili dogo la Afrika Mashariki, machinjio ya Bitare yamekuwa yakikabiliwa na uhaba mkubwa wa maji safi kwa zaidi ya mwaka mmoja. Wachinjaji wanatoa tahadhari kuhusu hali mbaya ya usafi na wanataka kujengwa kwa machinjio ya kisasa. Mamlaka za eneo hilo zinasema kuwa kuna mradi uliopangwa kutekelezwa Makaba.

Kupata maji safi kumekuwa changamoto kubwa katika machinjio ya Bitare, katika wilaya ya Bugendana. Kwa zaidi ya mwaka mmoja, wachinjaji na watumiaji wengine wa eneo hilo wamelazimika kusafiri kilomita kadhaa kutafuta maji—mara nyingi kutoka kwenye vijito ambapo ubora wa maji haufai kwa matumizi ya binadamu.

“Hatujapata maji safi kwa zaidi ya mwaka mmoja. Tunalazimika kutegemea maji kutoka kijito cha Cogo—kilicho umbali wa takriban kilomita mbili—ambayo hayafai kabisa kwa kunywa. Tunatumia mitungi minne ya lita ishirini kwa kila ng’ombe mmoja. Hii pia inaongeza mzigo kwa wale wanaolazimika kwenda kuchota maji hayo,” analalamika Xavier Nahimana, mchinjaji mwenye umri wa miaka 40 kutoka Kilima cha Kibungo.

Kulingana naye, hali hiyo inatia wasiwasi zaidi kwa sababu machinjio hayo hayana vifaa vya kutosha vya usafi na vyoo.

“Mbaya zaidi, hatuna hata vyoo. Tuna hofu ya kupata magonjwa yanayotokana na ukosefu wa usafi na mikono michafu,” anasema kwa masikitiko.

Gharama ya maji imepanda

Watumiaji wa machinjio hayo waliwahi kuwa na suluhisho. Bomba lililounganishwa na mfumo wa maji wa msikiti wa eneo hilo liliwahi kufungwa, lakini liliharibika haraka. “Tulitegemea bomba lililounganishwa na msikiti wa eneo hilo. Lakini bomba hilo liliharibika muda mfupi baadaye, na kusababisha tatizo kubwa la upatikanaji wa maji mara moja. Wakati mwingine, tunachota maji kutoka kijito cha Gasenyi, kilicho umbali wa kilomita tatu. Mtungi wa lita ishirini unagharimu faranga 1,000 za Burundi,” anaeleza Ezechiel Nshimirimana, mchinjaji mwenye umri wa miaka 25 aliyekutwa eneo hilo.

Upungufu huu unaathiri shughuli za machinjio hayo.

“Ukosefu wa maji safi na salama unatatiza shughuli zetu hapa machinjioni na, hasa, unasababisha kuchelewa kwa zoezi la kuchinja mifugo,” anasema kwa masikitiko mchinjaji huyo kijana.

Hali ya usafi yaelezwa kuwa mbaya sana

Kwa Lucien Mvuyekure, mwakilishi wa wachinjaji wa Bitare, tatizo hilo ni kubwa zaidi kuliko suala la upatikanaji wa maji pekee. Anaangazia hatari za kiafya na kuhoji kuhusu rasilimali zilizotengwa kwa ajili ya matengenezo ya machinjio hayo, ikizingatiwa kuwa biashara hiyo huingizia manispaa mapato.

“Hali ya usafi ni mbaya sana kutokana na ukosefu wa maji safi na salama. Ni hali isiyoeleweka unapozingatia kodi na ada ambazo shughuli zetu huingiza katika hazina ya manispaa ya Bugendana,” anasema kwa kukosoa.

Anabainisha kuwa kwa kila ng’ombe anayechinjwa, manispaa ya Bugendana hukusanya faranga 40,000 za Burundi, huku daktari wa mifugo akipokea faranga 1,000. Kwa mbuzi, manispaa hukusanya faranga 15,000, ikilinganishwa na faranga 1,000 kwa daktari wa mifugo.

Kulingana na mwakilishi huyo wa wachinjaji, machinjio hayo hushughulikia idadi kubwa ya mifugo kila siku.

“Tunachinja takriban ng’ombe hamsini na mbuzi mia moja kwa siku. Sehemu ya nyama hiyo huuzwa katika miji ya Gitega na Bujumbura, huku iliyobaki ikiuzwa hapa hapa Bugendana,” anasema.

Bujumbura, mji mkuu wa kiuchumi na jiji kubwa zaidi nchini, uko umbali wa zaidi ya kilomita 100 kutoka Bugendana. Hivyo, sehemu ya nyama kutoka machinjio ya Bitare husafirishwa hadi soko hilo kubwa la walaji. Kutokana na changamoto hizi, wachinjaji wanatoa wito wa kujengwa kwa machinjio ya kisasa, ambayo yatakuwa na—hasa—mfumo wa uhakika wa maji safi na salama pamoja na vifaa vya kutosha vya usafi.

Manispaa yatangaza mipango ya machinjio ya kisasa

Alipoulizwa kuhusu hali hiyo, Melchiade Ciza, msimamizi wa eneo la utawala (kamuna) la Bugendana, alisema anafahamu changamoto zinazoikabili machinjio ya Bitare.

Kulingana naye, suluhisho tayari linafanyiwa kazi.

“Eneo la ardhi lenye ukubwa wa hekta nne huko Makaba limetengwa kwa ajili ya ujenzi wa machinjio ya kisasa,” alisema msimamizi huyo.

Melchiade Ciza anabainisha kuwa mradi huo utatekelezwa chini ya Mpango wa Maendeleo ya Ujasiriamali Vijijini, kwa ufadhili kutoka kwa Mfuko wa Kimataifa wa Maendeleo ya Kilimo (IFAD).

Wakati wakisubiri utekelezaji wa mradi huo, wachinjaji wa Bitare wanaendelea kufanya kazi katika mazingira wanayoyaona kuwa magumu, huku wakiwa na upatikanaji mdogo wa maji safi na salama pamoja na ukosefu wa vifaa na miundombinu ya kutosha ya usafi.

Kwao, kuboresha machinjio hayo kwa kutumia teknolojia ya kisasa kumekuwa jambo la dharura, ili kuboresha mazingira ya kazi na kuimarisha usafi pamoja na usalama wa walaji.