Fizi: Shambulio la M23 lililolenga Mwalu; wanajeshi wachunguzwa kuhusiana na uvujaji wa taarifa za siri

SOS Médias Burundi

Fizi, Agosti 23, 2026 — Shambulio la ndege isiyo na rubani (drone) linalohusishwa na kundi la M23 lililenga Hoteli ya Mwalu katika eneo la Fizi, jimbo la Kivu Kusini, mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, siku ya Jumatano, Agosti 19, 2026. Kabla ya shambulio hilo, hoteli hiyo iliripotiwa kuwa mwenyeji wa maafisa kadhaa wa kijeshi kutoka Kongo na Burundi, pamoja na wapiganaji wanaoshirikiana na vikosi vya serikali. Sasa kuna mashaka kuhusu uwezekano wa kuvuja kwa taarifa za siri za kijeshi kuhusiana na shambulio hilo.

Kwa mujibu wa taarifa za kiusalama zilizokusanywa eneo la tukio, mkutano uliolenga kuandaa operesheni mpya ya kijeshi kuelekea Minembwe—eneo muhimu kimkakati katika milima ya Fizi, Kivu Kusini—ulikuwa ukifanyika katika hoteli hiyo kabla ya shambulio kutokea. Wanachama kadhaa wa Jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC) na Jeshi la Taifa la Ulinzi la Burundi (FDNB), pamoja na wapiganaji wa kigeni, waliripotiwa kuwepo.

Miongoni mwa maafisa wa ngazi ya juu waliotajwa ni pamoja na Meja Jenerali Élie Ndizigiye—anayefahamika zaidi kwa jina la utani “Muzinga”—ambaye ni naibu kamanda wa vikosi vya nchi kavu vya FDNB anayesimamia uratibu wa operesheni za kijeshi za Burundi, pamoja na Brigedia Jenerali Télesphore Barandereka, mkuu wa idara ya mafunzo na maelekezo katika Makao Makuu ya FDNB (idara inayojulikana kama “G3” katika lugha ya kijeshi).

Jenerali wa Kongo, Dunia Kashindi Fabien, ambaye anatajwa kuwa afisa katika Kanda ya 33 ya Kijeshi, naye alikuwa miongoni mwa waliotajwa. Kwa mujibu wa taarifa zilizokusanywa na SOS Médias Burundi, maafisa hao waliripotiwa kuondoka katika eneo hilo kabla ya shambulio hilo kutokea.

Kukamatwa kwa watu kufuatia shambulio hilo

Vyanzo vya karibu na suala hilo vimethibitishia SOS Médias Burundi kukamatwa kwa maafisa wa Burundi na Kongo kufuatia shambulio hilo, ikiwa ni sehemu ya uchunguzi kuhusu uwezekano wa kuvuja kwa taarifa za kijasusi.

Inaripotiwa kuwa mashirika ya kijasusi ya Kongo na Burundi yanajaribu kubaini jinsi taarifa kuhusu kuwepo kwa maafisa wa kijeshi na mkutano wenyewe zilivyoweza kuwafikia waasi wa M23.

Wanajeshi kutoka FARDC na FDNB wanashukiwa kutoa taarifa ambazo zingeweza kuwezesha kubainishwa kwa eneo halisi la kituo hicho.

Hata hivyo, kwa sasa hakuna ushahidi wa wazi unaothibitisha kuwa kuna askari yeyote mahususi aliyepeleka taarifa hizo kwa M23. Kwa hivyo, ni lazima kutofautisha kati ya kukamatwa kwa watu na tuhuma kwa upande mmoja, na hatia halisi kwa upande mwingine—ambapo suala la hatia linapaswa kuthibitishwa kupitia uchunguzi na, ikibidi, mfumo wa mahakama.

Mawasiliano ya satelaiti

Suala la kuvuja kwa taarifa ni nyeti sana ikizingatiwa kuwa mitandao ya simu za mkononi katika eneo la Fizi imekatwa tangu tarehe 19 Juni, kulingana na taarifa zilizokusanywa eneo hilo.

Hatua hiyo inaripotiwa kulenga kuzuia mtiririko wa taarifa ambazo zingeweza kutumiwa na vikosi pinzani.

Katika muktadha huu, baadhi ya maafisa wa kijeshi wa Kongo na Burundi, pamoja na wapiganaji wa Wazalendo, wanaripotiwa kutumia njia mbadala za mawasiliano, hasa miunganisho ya satelaiti ya Starlink.

Vifaa hivi huruhusu mawasiliano kuendelea katika maeneo yasiyo na huduma ya mtandao wa simu, lakini pia vinazua maswali kuhusu usalama wa mawasiliano yanayohusu mienendo ya askari na maandalizi ya operesheni za kijeshi.

Zaidi ya askari 29,000 wa Burundi wametumwa

Kuwepo kwa askari wa Burundi mashariki mwa DRC kunaonyesha kiwango kikubwa cha ushiriki wao katika mzozo huo. Kati ya Agosti 2022 na Desemba 2025, jeshi la Burundi (FDNB) lilituma zaidi ya askari 29,000 mashariki mwa Kongo kupigana bega kwa bega na jeshi la Kongo (FARDC) pamoja na makundi ya wapiganaji wa Wazalendo yanayoungwa mkono na serikali ya Kinshasa; haya ni kwa mujibu wa ripoti ya ndani ya Wizara ya Mambo ya Ndani na Usalama ya Kongo iliyoonekana na SOS Médias Burundi mnamo Desemba 2025.

Katika operesheni fulani, muungano huu pia umenufaika na uwepo wa vikosi vya kundi la Democratic Forces for the Liberation of Rwanda (FDLR)—kundi lenye silaha linaloundwa hasa na Wahutu wa Rwanda, ambao baadhi yao wanatuhumiwa kuhusika katika mauaji ya kimbari ya mwaka 1994 dhidi ya Watutsi nchini Rwanda.

M23 na Twirwaneho katika eneo la Kivu Kusini

Katika Kivu Kusini, M23 ina mshirika muhimu: Twirwaneho, kundi lenye silaha linaloundwa hasa na wanachama wa jamii ya Banyamulenge.

Hivi karibuni, M23 na washirika wake wameteka tena au kuimarisha udhibiti wa maeneo kadhaa muhimu katika maeneo ya milimani ya Kivu Kusini, hasa katika maeneo ya karibu na Fizi, Mwenga, na Minembwe.

Hivyo, eneo la Minembwe ni shabaha muhimu ya kimkakati kwa vikosi mbalimbali vinavyohusika katika mgogoro huo.

M23 pia inadhibiti maeneo makubwa ya Kivu Kaskazini na Kivu Kusini, ambapo imeanzisha mifumo mbadala ya utawala. Kutekwa kwa miji ya Goma na Bukavu—miji mikuu ya Kivu Kaskazini na Kivu Kusini mtawalia—na kundi la M23 mnamo Januari na Februari 2025, kulibadilisha kimsingi uwiano wa nguvu katika eneo la mashariki mwa Kongo.

Hali hii pia ilibadilisha njia za usambazaji na uwezekano wa kufikia maeneo yanayodhibitiwa bado na vikosi vya serikali.

Mgogoro uliogeuka kuwa wa kikanda

Mgogoro huo sasa unahusisha wadau mbalimbali wa ndani ya Kongo na wa kikanda.

Kinshasa inaituhumu Kigali kwa kuiunga mkono M23, huku Rwanda ikizituhumu Burundi na DRC kwa kuliunga mkono kundi la Democratic Forces for the Liberation of Rwanda (FDLR). Nchi zote tatu za ukanda wa Maziwa Makuu zinakanusha tuhuma hizo dhidi ya kila mmoja.

Licha ya Rwanda kukanusha mara kwa mara, wataalamu wa Umoja wa Mataifa wamethibitisha kuwepo kwa uungaji mkono wa Kigali kwa M23. Ripoti za Umoja wa Mataifa zimebainisha hasa uwepo wa vikosi vya Rwanda vinavyopigana bega kwa bega na kundi hilo. Kwa upande wake, Burundi inatoa msaada wa kijeshi kwa jeshi la serikali ya Kongo (FARDC) katika mapambano dhidi ya M23 na washirika wake. Ushiriki huu unaifanya Kivu Kusini kuwa eneo ambapo maslahi ya kiusalama ya nchi kadhaa za ukanda huo yanagongana moja kwa moja.

Kinshasa inakanusha ushirikiano wowote na kundi la FDLR. Hata hivyo, ripoti kadhaa za Umoja wa Mataifa zimethibitisha—katika nyakati tofauti—kuwepo kwa aina mbalimbali za ushirikiano kati ya vipengele vya jeshi la FARDC, makundi ya Wazalendo, na wapiganaji wa FDLR wakati wa operesheni dhidi ya kundi la M23.

Shirika la SOS Médias Burundi pia limethibitisha kuwepo kwa maafisa fulani wa FDLR nchini Burundi, hasa jijini Bujumbura, mji mkuu wa kiuchumi wa nchi hiyo.

Burundi imekuwa ikikanusha mara kwa mara madai ya kulisaidia kundi la FDLR. Kwa upande wake, Kigali inaituhumu Kinshasa na washirika wake kwa kudumisha tishio hili karibu na mpaka wake, huku uwepo wa FDLR ukifanywa kuwa moja ya hoja kuu zinazotumiwa na Rwanda kuhalalisha ushiriki wake wa kijeshi katika eneo la mashariki mwa DRC.

Mvutano huu wa shutuma na miungano ya kijeshi umebadilisha taratibu mzozo wa Kongo kuwa mgogoro wa kikanda, ambapo makundi ya M23, FARDC, Wazalendo, FDLR, FDNB, na majeshi ya Rwanda yanahusishwa—moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja—na mivutano ya madaraka inayozunguka maeneo ya Kivu Kaskazini na Kivu Kusini.

M23 imeunganishwa na AFC

Kundi la M23, ambalo hapo awali liliongozwa na Watutsi na likaanza tena mapigano mwishoni mwa mwaka 2021, linadai kurejea vitani—hasa—ili kupinga kushindwa kwa Kinshasa kutimiza ahadi zake kuhusu kuunganishwa tena kwa wapiganaji wake katika jeshi la taifa.

Hivi sasa, kundi hilo limeunganishwa na Muungano wa Mto Kongo (AFC), ambao ni muungano wa kisiasa na kijeshi unaoongozwa na Corneille Nangaa, aliyekuwa mkuu wa Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi ya DRC (CENI).

Muungano wa AFC/M23 unapigania, miongoni mwa mambo mengine, mabadiliko ya kitaasisi nchini DRC ili nchi hiyo iwe na mfumo wa shirikisho.

Mapigano yanaendelea licha ya juhudi za kidiplomasia

Katika uwanja wa mapigano, uhasama unaendelea licha ya mipango mbalimbali ya kidiplomasia inayolenga kumaliza mzozo huo.

Kinshasa na AFC/M23 zinashiriki katika mazungumzo yanayowezeshwa na Qatar jijini Doha, mji mkuu wa nchi hiyo, katika jitihada za kufikia suluhu ya kisiasa ya mzozo huo. Wakati huo huo, DRC na Rwanda zilitia saini makubaliano ya amani jijini Washington chini ya usimamizi wa Marekani, yakilenga hasa kupunguza mvutano kati ya nchi hizo mbili na kuhimiza kukomeshwa kwa mapigano katika eneo la mashariki mwa DRC. Hata hivyo, mipango hii miwili inaendelea katika njia tofauti: mchakato wa Doha unahusu moja kwa moja mazungumzo kati ya Kinshasa na AFC/M23, huku makubaliano ya Washington yakilenga zaidi uhusiano kati ya DRC na Rwanda.

Hata hivyo, maendeleo ya kidiplomasia bado ni tete huku mapigano yakiendelea katika maeneo kadhaa ya Kivu Kaskazini na Kusini.

Matumizi yanayoongezeka ya ndege zisizo na rubani (drones) yanaongeza sura mpya katika mzozo huo. Mashambulizi sasa yanawezesha kulenga ngome, miundombinu, au maeneo yanayoshukiwa kuwahifadhi makamanda wa kijeshi kutoka umbali mrefu.

Uchunguzi unaoweza kufichua ukiukwaji mkubwa wa usalama

Shambulio la Mwalu linazua swali muhimu: kundi la M23 lilifanikiwaje kupata taarifa sahihi za kutosha kuhusu uwepo wa makamanda wa kijeshi na mkutano uliokuwa ukifanyika katika hoteli hiyo?

Taarifa za kukamatwa kwa maafisa wa Burundi na Kongo zinaweza kuziwezesha idara za ujasusi kubaini iwapo kulikuwa na uvujishaji wa taarifa kutoka ndani kabla ya shambulio hilo.

Hata hivyo, hadi uchunguzi utakapobaini ukweli wa mambo, wale waliokamatwa wanaendelea kuchukuliwa kuwa hawana hatia.

Iwapo itathibitishwa hatimaye kuwa taarifa za kijeshi ziliujishwa, ingefichua udhaifu mkubwa katika usalama wa mawasiliano na operesheni za muungano wa FARDC-FDNB-Wazalendo.

Kanali mstaafu wa jeshi la Burundi, akizungumza na SOS Médias Burundi siku ya Jumapili, anaashiria kuwepo kwa “mgogoro wa imani” miongoni mwa vikosi vilivyotumwa mashariki mwa Kongo, huku mashaka kuhusu uvujishaji wa taarifa za kijeshi na kukamatwa kwa maafisa yakitishia kuzidisha mvutano miongoni mwa vikosi mbalimbali vilivyoko mstari wa mbele.