Kayanza: Mwaka wa masomo waanza huku kukiwa na changamoto ya uhaba wa walimu na kutolipwa mishahara

SOS Médias Burundi

Kayanza, Septemba 22, 2026 — Wilayani Kayanza, katika mkoa wa Butanyerera kaskazini mwa Burundi, mwaka wa masomo wa 2026-2027 unaanza huku kukiwa na uhaba wa walimu na matatizo yanayohusiana na mishahara. Wilaya hiyo ilikuwa imeomba walimu wapya 380 ili kuimarisha idadi ya wafanyakazi katika shule za msingi na sekondari, lakini ni walimu 147 pekee waliopangiwa vituo vya kazi. Wakati huo huo, walimu walioajiriwa tangu Novemba 2025 wanaripoti kuwa bado wanasubiri kupokea mishahara yao.

Upungufu wa walimu wapya 233

Ingawa wanafunzi walirejea shuleni Jumatatu, Septemba 14, shule katika wilaya ya Kayanza zinakabiliwa na uhaba wa walimu wapya 233, kulingana na Jean Nzohabonayo, mkurugenzi wa elimu wa wilaya, ambaye alizungumza na timu yetu ya habari.

Kati ya walimu wapya 380 walioombwa ili kuimarisha nguvu kazi katika shule za msingi na sekondari za wilaya hiyo, ni 147 pekee waliopangiwa kazi.

Upungufu huu unawalazimu maafisa wa elimu kutafuta suluhisho ili kuhakikisha masomo yanaendelea na mahitaji ya shule yanatimizwa.

Walimu wa mikataba na wa kujitolea kuingilia kati

Ili kuzuia uhaba wa walimu usivuruge zaidi shughuli za shule, maafisa wa elimu wanaendelea kutegemea walimu wa mikataba na wa kujitolea.

Ingawa suluhisho hili linaruhusu masomo kuendelea, pia linaangazia ukubwa wa tatizo la uhaba wa wafanyakazi linalokabili baadhi ya shule tangu kuanza kwa mwaka mpya wa masomo.

Walimu wanaofanya kazi bila malipo

Kinachoongeza uzito wa tatizo hili ni suala jingine: baadhi ya walimu walioajiriwa mnamo Novemba 2025 wanasema kuwa bado hawajapokea mishahara yao tangu walipoajiriwa.

Baada ya miezi kadhaa ya kufanya kazi bila malipo, walimu hawa wanaelezea hali ngumu wanayopitia kibinafsi. Baadhi wanadai walilazimika kuhama makazi yao kwa sababu hawakuweza kulipa kodi ya nyumba, huku wengine wakisema waliingia kwenye madeni ili kukidhi mahitaji yao ya chakula.

Mbali na matatizo ya kifedha, wanaelezea pia athari za kijamii zinazotokana na hali hii tete, hasa kupoteza imani kwa wenye nyumba, kuongezeka kwa madeni, na mivutano na watu wanaowazunguka.

Walimu Wadai Malipo

Walimu husika wanaitaka serikali kurekebisha mishahara yao na kuwawezesha kufanya kazi katika mazingira ya heshima.

Nyuma ya takwimu zinazohusu kuanza kwa mwaka wa masomo, kuna walimu wenye jukumu la kuwapa wanafunzi maarifa—hata hivyo, wao wenyewe wanasema wanapambana kukidhi mahitaji yao ya msingi.

Hali iliyopo Kayanza si tukio la pekee. Kitaifa, Wizara ya Elimu ya Taifa na Utafiti wa Kisayansi ilikuwa imekadiria hitaji la walimu wapya zaidi ya 14,000 kabla ya mwaka wa masomo wa 2026–2027. Hata hivyo, serikali ilitangaza kuajiri walimu 5,000 pekee—idadi ambayo ni ndogo sana ikilinganishwa na mahitaji yaliyotajwa.

Hivyo, katika eneo la Kayanza, pengo kati ya mahitaji yaliyobainishwa na idadi halisi ya walimu waliopangiwa vituo vya kazi linaonyesha, katika ngazi ya eneo husika, changamoto zinazoendelea kukabili mfumo wa elimu nchini Burundi.