Burundi: Rwasa apinga uamuzi wa Mahakama ya Juu na kuhuisha tena vita vya kuudhibiti chama cha CNL

SOS Médias Burundi

Bujumbura, Septemba 25, 2026— Kiongozi wa zamani wa waasi wa Kihutu, Agathon Rwasa, na wanachama wengine watatu wa iliyokuwa halmashauri kuu ya kisiasa ya chama cha National Congress for Freedom (CNL) ya mwaka 2019, wanapinga uamuzi uliotolewa Agosti 7 na Kitengo cha Masuala ya Utawala cha Mahakama ya Juu kuhusiana na kesi namba RAP 68. Katika taarifa iliyotiwa saini jijini Bujumbura—mji mkuu wa kiuchumi wa Burundi na makao makuu ya kitaifa ya CNL—wanadai kuwa mahakama hiyo ilishindwa kutoa uamuzi kuhusu ombi lao kama lilivyowasilishwa awali, na kutangaza kuwa wamekata rufaa dhidi ya uamuzi huo.

Mgogoro huo unawakutanisha wanachama wa iliyokuwa halmashauri kuu ya kisiasa ya CNL—wakiongozwa hasa na Agathon Rwasa—dhidi ya uongozi wa sasa wa chama hicho, unaoongozwa na Nestor Girukwishaka. Mgogoro huo unahusu matokeo ya mkutano mkuu maalum wa CNL uliofanyika Machi 10, 2024, mjini Ngozi (mkoa wa Butanyerera, kaskazini mwa Burundi), ambao ulisababisha kuingizwa madarakani kwa uongozi mpya wa chama.

Tangu wakati huo, kundi la Rwasa limekuwa likipinga uhalali wa mchakato huo. Wanadai kuwa waliwasilisha ombi mahakamani ili maazimio ya mkutano huo mkuu yafutwe.

Barua ya wizara iliyo kiini cha mgogoro

Katika taarifa yao, walalamikaji hao wanaukosoa Kitengo cha Masuala ya Utawala kwa kutupilia mbali ombi lao kwa madai kuwa halikupaswa kusikilizwa; hasa kwa sababu hawakupinga kando barua ya tarehe 18 Machi 2024, ambayo waziri mwenye dhamana ya vyama vya siasa alikiri kupokea maazimio ya mkutano huo mkuu.

Kundi la Rwasa linapinga tafsiri hiyo. Kwa mujibu wa waliotia saini taarifa hiyo, mawasiliano hayo hayakuwa uamuzi wa kiutawala unaoweza kupingwa kisheria kivyake, bali yalikuwa barua ya kawaida ya kuthibitisha kupokelewa kwa muhtasari na maazimio ya mkutano mkuu—maazimio ambayo wao wenyewe walikuwa wakitaka yafutwe. Mawasiliano ya kiofisi ya wizara ya tarehe 18 Machi 2024 yalikiri wazi kuchaguliwa kwa Nestor Girukwishaka kuwa rais na mwakilishi wa kisheria wa CNL, pamoja na kuundwa kwa ofisi mpya ya kisiasa.

Hata hivyo, walalamikaji wanahoji kuwa “utambuzi rasmi” huo haukupaswa kuchukuliwa kama hatua ya kiutawala ya mtu binafsi ya kuidhinisha uongozi mpya wa chama.

Kwa mtazamo wao, waziri alipaswa kujizuia kwa kupokea tu taarifa iliyowasilishwa kwake, bila kuingilia masuala ya ndani ya chama cha CNL.

Kutajwa kwa Ibara ya 80 ya Katiba

Watia-saini hao wanne wanarejelea hasa Ibara ya 80 ya Katiba ya Burundi. Kwa mujibu wa maandishi yake, kipengele hiki kinahakikisha kutokuwepo kwa uingiliaji kati wa mamlaka za umma katika utendaji wa ndani wa vyama vya siasa. Hata hivyo, inaruhusu vikwazo vinavyohitajika ili kuzuia chuki za kikabila, kisiasa, kikanda, kidini, au kijinsia, pamoja na kudumisha utulivu wa umma.

Kwa kutegemea kipengele hiki, kambi ya Rwasa inasisitiza kuwa uingiliaji kati wa mamlaka katika mchakato uliopelekea mabadiliko ya uongozi wa CNL unazua maswali kuhusu kuzingatia katiba.

Aidha, walalamikaji wanaikosoa mahakama kwa kuweka msingi wa uamuzi wake kwenye “utambuzi rasmi” huo, wakidai kuwa barua hiyo haikuwa kiini cha malalamiko yao. Wanashikilia kuwa Mahakama ilipaswa kutoa uamuzi kuhusu masuala mahususi yaliyowasilishwa mbele yake pekee.

Uamuzi wenye utata

Mahakama ya Juu ilitoa uamuzi wake mnamo tarehe 7 Agosti, kufuatia vikao kadhaa vilivyohusu mgogoro wa uongozi wa CNL.

Wakati wa kikao cha hadhara kilichofanyika tarehe 16 Julai, kesi hiyo iliahirishwa ili kusubiri majadiliano ya kina baada ya hoja za pande zote mbili kusikilizwa. Uongozi wa sasa wa CNL uliwakilishwa na mawakili wake, huku Agathon Rwasa na wajumbe wa ofisi ya zamani ya kisiasa wakiwepo.

Baadaye, Kitengo cha Masuala ya Utawala (Administrative Chamber) kilitangaza kuwa malalamiko hayo hayakukubalika kisheria. Kambi ya Rwasa inapinga hitimisho hilo, ikisema kuwa Mahakama iliona malalamiko hayo hayakuwasilishwa ipasavyo na kwamba hayakuhusiana na kiini cha mgogoro huo. Walalamikaji wanaamini kuwa uamuzi huo unadhuru maslahi yao na wanapinga namna uamuzi huo ulivyowasilishwa kwao.

Hasa, wanapinga kile wanachokitaja kuwa ni taarifa iliyochelewa kutolewa. Mnamo tarehe 21 Agosti, wawakilishi wa kambi ya Rwasa walifika katika Mahakama ya Juu ili kuona nakala ya uamuzi huo katika ofisi ya msajili.

Agathon Rwasa anasema kuwa, katika tukio hili, aligundua kuwa uamuzi huo haukuwa umewekwa wazi kwa umma hapo awali. Hivyo, anapinga uamuzi ambao inadaiwa uliwekwa kama “siri kubwa” hadi pale ulipowasilishwa kwao.

Rwasa atangaza hatua mpya ya kisheria

Agathon Rwasa, Simon Bizimungu, Pamphile Malayika, na Bède Nyandwi—waliotia saini taarifa hiyo na kuwakilisha walalamikaji katika kesi namba RAP 68—wametangaza nia yao ya kufuatilia suala hilo kupitia njia sahihi za kisheria.

Wanasema kuwa wameanzisha “hatua sahihi za kisheria” dhidi ya uamuzi wa tarehe 7 Agosti na wanakusudia kuufikisha suala hilo kwenye mtazamo wa umma wa ndani na kimataifa.

Hivyo, kundi la Rwasa linaendelea kupinga uongozi wa sasa wa chama cha CNL, licha ya Nestor Girukwishaka kutambuliwa na mamlaka za Burundi kama rais na mwakilishi halali wa chama hicho tangu mabadiliko ya uongozi mwaka 2024.

Mgogoro kuhusu uongozi wa CNL ulianza wakati wa mkutano mkuu maalum uliofanyika tarehe 10 Machi 2024, mjini Ngozi. Kufuatia mkutano huo, timu mpya ya uongozi iliingizwa madarakani, ikiongozwa na Nestor Girukwishaka.

Tangu wakati huo, kundi la Rwasa limepinga uhalali wa marekebisho hayo ya uongozi na linaendelea kusisitiza uhalali wa ofisi ya zamani ya kisiasa ya chama hicho.

Mgogoro unaoendelea

Mgogoro huu wa kisheria unakuja baada ya Agathon Rwasa kuondolewa katika uchaguzi wa wabunge na madiwani wa Juni 2025. Kugombea kwake chini ya mwamvuli wa muungano wa “Burundi Bwa Bose” kulikataliwa na Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (CENI), hasa kwa sababu alibaki kuwa mwanachama wa CNL wakati akigombea kupitia chama kingine cha kisiasa.

Agathon Rwasa anaendelea kusisitiza hadhi yake kama kiongozi wa muda mrefu na mwanzilishi wa CNL. Anasema kuwa hana nia ya kuunda chama kipya na anasisitiza kuwa ushindani huru na wa wazi wa uchaguzi pekee ndio unaoweza kuleta mabadiliko halisi ya madaraka nchini Burundi. Kufuatia tangazo la kukata rufaa katika kesi ya RAP 68, mzozo wa kisheria kuhusu uongozi wa chama cha CNL unaendelea huku Burundi ikijiandaa kwa uchaguzi ujao wa urais uliopangwa kufanyika mwaka wa 2027.

Uongozi wa sasa wa CNL unaendelea kutambuliwa na mamlaka za Burundi, huku kundi la Rwasa likikusudia kuchukua hatua za kisheria kupinga hali hiyo.