Picha ya wiki: Kigali na nchi iliyowahi kuitawala zasuluhiana baada ya mgogoro wa miezi 18

Rwanda na Ubelgiji ziliamua kurejesha uhusiano wa kidiplomasia siku ya Jumanne, Septemba 22, jijini New York, pembezoni mwa kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. Mawaziri wa Mambo ya Nje, Olivier Nduhungirehe na Maxime Prévot, walitangaza hatua hiyo ya kurejesha uhusiano baada ya kuvunjika kwake kwa miezi 18, huku kukiwa na vita vinavyoendelea mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC).

Uamuzi huo unafungua njia kwa ajili ya kufunguliwa upya hivi karibuni kwa balozi za nchi zote mbili jijini Kigali na Brussels. Awali, ofisi hizo za kidiplomasia zitaongozwa na (maafisa wanaoongoza ubalozi kwa muda) wakati zikisubiri kuteuliwa kwa mabalozi wapya. Serikali zote mbili zinasema sasa zinalenga kuweka kipaumbele katika mazungumzo, kutoingiliana katika masuala ya ndani, kuheshimiana, na ushirikiano wenye tija katika kutatua tofauti zao.

Mgogoro uliotokana na mzozo wa Kongo

Kigali ilikuwa imevunja uhusiano wa kidiplomasia na Brussels mnamo Machi 17, 2025, hatua iliyofuatiwa na kufukuzana kwa wanadiplomasia. Rwanda iliyoishutumu Ubelgiji kwa kuchukua upande katika mzozo wa kiusalama unaozihusisha mamlaka za Kongo na kundi la AFC-M23 mashariki mwa DRC.

Kwa upande wake, Ubelgiji ilikuwa imechukua msimamo wa kukosoa dhima inayohusishwa na Rwanda katika mzozo wa Kongo na ilishiriki kikamilifu katika majadiliano ya Ulaya kuhusu vikwazo dhidi ya wahusika mbalimbali wanaohusishwa na hali hiyo mashariki mwa DRC. Kigali ilipinga misimamo hiyo na kuishutumu Brussels kwa kuendesha sera ya uadui dhidi yake.

Hatua hii ya sasa ya kurejesha uhusiano inafuatia miezi kadhaa ya mawasiliano yasiyo rasmi kati ya Olivier Nduhungirehe na Maxime Prévot. Serikali hizo mbili zinatoa shukrani za pekee kwa Qatar, ambayo ilifanikisha mkutano wao wa kwanza jijini Doha mwezi Juni 2025, miezi mitatu baada ya uhusiano huo wa kidiplomasia kuvunjika.

Harakati hiyo inatetea mabadiliko ya kisiasa nchini DRC na imetoa wito wa kufanyiwa marekebisho makubwa kwa muundo wa serikali ya Kongo. Kusonga mbele kwake katika majimbo hayo mawili ya Kivu kumebadilisha kimsingi uwiano wa nguvu mashariki mwa nchi hiyo na kusababisha mataifa jirani kuhusika kwa kiasi kikubwa.

Kinshasa inaishutumu Rwanda kwa kuiunga mkono AFC-M23. Kigali inakanusha tuhuma hiyo, ikisisitiza kuwa inachukua hatua kulinda usalama wake dhidi ya Kikosi cha Kidemokrasia cha Ukombozi wa Rwanda (FDLR)—kundi la waasi la Wahutu wa Rwanda lililopo mashariki mwa Kongo, ambalo baadhi ya wanachama wake wanatuhumiwa kuhusika katika mauaji ya kimbari ya mwaka 1994 dhidi ya Watutsi.

Burundi nayo inahusika

Mgogoro huo taratibu umechukua sura ya kikanda, hasa kutokana na ushiriki wa kijeshi wa Burundi kwa upande wa mamlaka za Kongo.

Jeshi la Taifa la Ulinzi la Burundi (FDNB) limetumwa mashariki mwa DRC likishirikiana na FARDC—jeshi rasmi la Kongo—pamoja na wanamgambo wa Wazalendo wanaoungwa mkono na Kinshasa, ili kupambana na kundi la AFC-M23 na washirika wake.

Ushiriki huu wa Burundi uliongezeka sana kadiri muungano huo ulivyosonga mbele kuelekea Kivu Kusini na kuteka mji wa Bukavu. Hivyo, mgogoro huo unawakutanisha ana kwa ana wadau mbalimbali wa ukanda wa Maziwa Makuu, na kuugeuza mzozo wa Kongo kuwa suala la kikanda badala ya kuwa mgogoro wa ndani ya DRC pekee.

Brussels inadumisha msimamo wake kuhusu DRC

Kurejeshwa kwa uhusiano hakumaanishi kuwa Ubelgiji inaacha msimamo wake kuhusu mzozo wa Kongo.

Maxime Prévot alionyesha kuwa Brussels itaendelea kuheshimu mamlaka na ukamilifu wa mipaka ya DRC huku ikiunga mkono juhudi za kidiplomasia za kukomesha ghasia mashariki mwa nchi hiyo. Hasa, Ubelgiji inakusudia kuendelea kuhimiza utekelezaji wa ahadi zilizotolewa wakati wa michakato ya kidiplomasia ya Doha na Washington.

Kwa hivyo, kurejeshwa kwa uhusiano kunapaswa kuziruhusu nchi zote mbili kuanzisha upya njia rasmi za kidiplomasia bila kufuta tofauti zao kuhusu DRC.

Kuingia katika hatua mpya

Katika taarifa yao ya pamoja, Kigali na Brussels zinathibitisha nia yao ya kudumisha mazungumzo ya “wazi, ya kweli, na ya uwazi” na kutatua migogoro yao kwa njia za kidiplomasia. Nchi zote mbili pia zinasema zinataka kujenga uhusiano wao mpya juu ya misingi ya kutoingiliana katika masuala ya ndani, kuheshimiana, na ushirikiano wenye tija.

Mjini New York, ambapo mawaziri hao wawili walikutana pembezoni mwa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa, kurejeshwa kwa uhusiano kunaashiria mwisho wa mzozo wa kidiplomasia uliodumu kwa miezi 18. Hata hivyo, tofauti kubwa kuhusu vita vinavyoendelea mashariki mwa DRC bado hazijatatuliwa, jambo linalofanya kufunguliwa upya kwa njia za kidiplomasia kuwa mfumo mpya wa mazungumzo badala ya kuwa mwisho wa mvutano kati ya Kigali na Brussels.

Picha yetu : Waziri wa Mambo ya Nje wa Rwanda Olivier Nduhungirehe na Waziri wa Mambo ya Nje wa Ubelgiji Maxime Prévot baada ya kutia saini makubaliano ya kurejesha uhusiano wa kidiplomasia kati ya Rwanda na Ubelgiji mnamo tarehe 22 Septemba 2026, jijini New York.