Nakivale: Maelfu ya Wakimbizi Hawakujumuishwa katika Zoezi la Uhakiki; Mamlaka Zatakiwa Kutoa Ufafanuzi

SOS Médias Burundi

Nakivale, Novemba 3, 2026 — Zoezi la kuhakiki utambulisho wa wakimbizi linaendelea katika kambi kadhaa nchini Uganda. Zoezi hilo, ambalo limepangwa kuchukua miezi mitatu na linaongozwa na Idara ya Wakimbizi chini ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Uganda kwa kushirikiana na Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR), limeibua maswali katika kambi ya Nakivale. Wakimbizi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, pamoja na Warundi takriban 3,000 waliowasili hivi karibuni kutoka Tanzania, hawakujumuishwa katika awamu hii ya awali—hali ambayo imesababisha mkanganyiko na wasiwasi miongoni mwa wale ambao hawakuhusishwa.

Huko Nakivale, iliyoko kusini-magharibi mwa Uganda, timu zinazosimamia zoezi hilo zinahakiki utambulisho wa wakimbizi kwa utaratibu maalum katika maeneo mbalimbali ya kambi hiyo. Kazi hiyo inafanyika hasa katika maeneo yanayojulikana kama “vituo vya ugawaji chakula,” ambapo misaada ya chakula hutolewa.

Hata hivyo, wakimbizi kutoka Kongo wametengwa kwa muda katika awamu hii. Inaripotiwa kuwa wawakilishi wa UNHCR walieleza kuwa usajili wao utafanyika baadaye, ingawa hakuna muda maalum uliotolewa. Ufafanuzi huo haujasaidia kupunguza wasiwasi, hasa miongoni mwa familia zenye watu wa mataifa tofauti.

“Kila mtu anajiuliza kwa nini wakimbizi kutoka Kongo hawakujumuishwa. Hili ni tatizo kubwa hasa kwa kaya ambazo zina mume au mke mwenye asili ya Kongo. Katika hali kama hizi, uhakiki wa hadhi ya ukimbizi hauwahusu wanafamilia wote,” vyanzo ndani ya kambi hiyo vilieleza. Watu walioathirika wanaziomba mamlaka na mashirika yanayohusika na zoezi hilo kutoa ufafanuzi kuhusu sababu za kutengwa kwao, na kubainisha ni lini wao pia wataweza kupitia mchakato huo wa uhakiki.

Ratiba iliyopangwa kulingana na maeneo

Zoezi hilo linafanyika kwa awamu katika maeneo mbalimbali ya kambi hiyo. Baada ya kutembelea eneo la Rubondo wiki iliyopita, timu hizo zimehamia eneo la ‘Base Camp’ wiki hii. Inatarajiwa kuwa zitaendelea na kazi hiyo katika eneo la Juru.

Utekelezaji huu wa awamu unalenga kufikia maeneo mbalimbali ya kambi. Hata hivyo, kwa wakimbizi ambao hawakujumuishwa, kutokuwepo kwa ratiba ya mchakato wao wa uhakiki kunazidisha hali ya kutokuwa na uhakika.

Takriban Warundi 3,000 nao wameathirika

Wakimbizi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo si pekee walioachwa nje katika awamu hii ya awali. Takriban Warundi 3,000, ambao waliwasili hivi karibuni kutoka Tanzania na kuhifadhiwa huko Nakivale, nao pia hawakujumuishwa katika zoezi hili.

Maafisa wanaeleza kuwa hii inatokana na hali yao ya kisheria na kiutawala: watu hawa wapya hawajatambuliwa rasmi kama wakimbizi, bali wameorodheshwa kama waomba hifadhi.

“Itabidi wasubiri hadi watakapotambuliwa, kusajiliwa, na kuhakikiwa. Hata hivyo, wameorodheshwa katika kumbukumbu zetu kama waomba hifadhi,” walieleza maafisa hao.

Tofauti hii ya kiutawala inasababisha kuahirishwa kwa ushiriki wao katika zoezi la uhakiki, bila kutolewa kwa muda maalum wa lini hilo litafanyika.

Zoezi la kusasisha taarifa

Kulingana na wale wanaosimamia zoezi hili la sensa, lengo ni kusasisha taarifa kuhusu idadi ya wakimbizi na kuhakiki utambulisho wa watu wanaoishi katika kambi hizo.

Hii inajumuisha kufuatilia mienendo ya watu hawa—kama vile kurejea katika nchi zao za asili, vifo, kuondoka kwenda nchi nyingine kupitia programu za makazi mapya, au kuondoka kambini kwa sababu nyinginezo.

Usasishaji huu unalenga kuwapa mamlaka husika na mashirika ya kibinadamu taarifa za sasa kuhusu watu waliopo katika maeneo ya mapokezi.

Wakimbizi pia wanatoa wito wa kuboreshewa mazingira yao ya maisha

Mbali na wasiwasi kuhusu kutojumuishwa kwao katika sensa hiyo, wakimbizi huko Nakivale wanaeleza changamoto zinazoendelea kuwakabili—hasa uhaba wa msaada wa chakula na vikwazo katika kupata huduma za matibabu. Wanatoa wito kwa mamlaka za Uganda na mashirika ya kibinadamu kutojikita tu kwenye shughuli za utambuzi na uhakiki, bali pia kuzingatia zaidi mahitaji muhimu ya wakimbizi hao.

Kambi ya Nakivale inahifadhi zaidi ya wakimbizi 150,000, wakiwemo Warundi zaidi ya 35,000, kulingana na takwimu zilizotolewa katika ripoti hizi.

Utekelezaji huu wa awamu unalenga kufikia maeneo mbalimbali ya kambi. Hata hivyo, kwa wakimbizi ambao hawakujumuishwa, kutokuwepo kwa ratiba ya mchakato wao wa uhakiki kunazidisha hali ya kutokuwa na uhakika.

Takriban Warundi 3,000 nao wameathirika

Wakimbizi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo si pekee walioachwa nje katika awamu hii ya awali. Takriban Warundi 3,000, ambao waliwasili hivi karibuni kutoka Tanzania na kuhifadhiwa huko Nakivale, nao pia hawakujumuishwa katika zoezi hili.

Maafisa wanaeleza kuwa hii inatokana na hali yao ya kisheria na kiutawala: watu hawa wapya hawajatambuliwa rasmi kama wakimbizi, bali wameorodheshwa kama waomba hifadhi.

“Itabidi wasubiri hadi watakapotambuliwa, kusajiliwa, na kuhakikiwa. Hata hivyo, wameorodheshwa katika kumbukumbu zetu kama waomba hifadhi,” walieleza maafisa hao.

Tofauti hii ya kiutawala inasababisha kuahirishwa kwa ushiriki wao katika zoezi la uhakiki, bila kutolewa kwa muda maalum wa lini hilo litafanyika.

Zoezi la kusasisha taarifa

Kulingana na wale wanaosimamia zoezi hili la sensa, lengo ni kusasisha taarifa kuhusu idadi ya wakimbizi na kuhakiki utambulisho wa watu wanaoishi katika kambi hizo.

Hii inajumuisha kufuatilia mienendo ya watu hawa—kama vile kurejea katika nchi zao za asili, vifo, kuondoka kwenda nchi nyingine kupitia programu za makazi mapya, au kuondoka kambini kwa sababu nyinginezo.

Usasishaji huu unalenga kuwapa mamlaka husika na mashirika ya kibinadamu taarifa za sasa kuhusu watu waliopo katika maeneo ya mapokezi.

Wakimbizi pia wanatoa wito wa kuboreshewa mazingira yao ya maisha

Mbali na wasiwasi kuhusu kutojumuishwa kwao katika sensa hiyo, wakimbizi huko Nakivale wanaeleza changamoto zinazoendelea kuwakabili—hasa uhaba wa msaada wa chakula na vikwazo katika kupata huduma za matibabu. Wanatoa wito kwa mamlaka za Uganda na mashirika ya kibinadamu kutojikita tu kwenye shughuli za utambuzi na uhakiki, bali pia kuzingatia zaidi mahitaji muhimu ya wakimbizi hao.

Kambi ya Nakivale inahifadhi zaidi ya wakimbizi 150,000, wakiwemo Warundi zaidi ya 35,000, kulingana na takwimu zilizotolewa katika ripoti hizi.

…….

Mwanamume mmoja anazungumza na kundi la wakimbizi katika kambi ya Nakivale nchini Uganda, huku akisikiliza malalamiko yao. (SOS Médias Burundi)