Burundi: Ndayishimiye anagombea bila mpinzani wa maana huku nguvu kuu za upinzani zikitengwa
SOS Médias Burundi
Bujumbura, Novemba 13, 2026 — Mchakato wa uchaguzi wa urais nchini Burundi, unaotarajiwa kufanyika Mei 3, 2027, umeanza katika mazingira ya kisiasa yanayotawaliwa na chama tawala, huku nguvu kuu za upinzani zikiwa zimedhoofika. Ijumaa hii, Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (CENI) ilianza kupokea maombi ya kugombea. Évariste Ndayishimiye, mgombea wa chama cha CNDD-FDD na rais anayemaliza muda wake, alikuwa wa kwanza kuwasilisha nyaraka zake, akifuatiwa na Abel Gashatsi, mgombea wa chama cha UPRONA.
Wote wawili walifika katika makao makuu ya CENI jijini Bujumbura, mji mkuu wa kiuchumi. Kipindi cha kuwasilisha maombi kitakuwa wazi hadi tarehe 22 Novemba.
Évariste Ndayishimiye anawania muhula wa pili wa miaka saba. Baada ya kuteuliwa kuwa mgombea wa CNDD-FDD mwezi Aprili mwaka huu, aliwashukuru wanachama wa chama chake kwa imani yao na juhudi walizofanya—hasa katika kuchangisha kiasi cha faranga za Burundi milioni 100 kinachohitajika kama dhamana kwa kila mgombea.
Rais huyo alielezea matumaini yake kuwa uchaguzi wa mwaka 2027 utakuwa mfano bora wa demokrasia. Pia alitoa onyo kwa maafisa wa utawala katika ngazi za chini kwamba watawajibishwa iwapo kutatokea machafuko yoyote katika maeneo yao ya utawala.
Abel Gashatsi, rais wa chama cha UPRONA, naye aliwasilisha maombi yake. Alisisitiza kuwa chama chake kiko tayari kushiriki katika kinyang’anyiro hicho cha uchaguzi, na kuitaka CENI kudumisha uhuru wake na kuhakikisha uchaguzi unaoaminika unafanyika.
Wagombea wanatakiwa kuwasilisha, miongoni mwa vitu vingine, nyaraka za utambulisho, picha, cheti cha afya, orodha ya wafuasi 200, na dhamana ya faranga za Burundi milioni 100. Orodha hiyo ya wafuasi lazima ionyeshe utofauti wa nchi—ikiwemo kwa kuzingatia jinsia, makabila, na maeneo mbalimbali—bila kuhitaji watu hao kuwa wanachama wa chama cha mgombea husika.
Mbali na Ndayishimiye na Gashatsi, watu wengine wanne wametangaza nia yao ya kugombea nafasi hiyo ya juu kabisa. Hao ni Gabriel Banzawitonde (mgombea wa APDR), Francis Rohero (wa FPI), Gaspard Kobako (wa AND Intadohoka), na Valentin Kavakure (wa FPN Imboneza). Bado haijathibitishwa kama watawasilisha rasmi nyaraka zao za kugombea.
Uungwaji mkono unaoimarisha kambi ya rais
Rais aliyeko madarakani pia amepata uungwaji mkono kutoka kwa vyama kumi na moja vya siasa, ambavyo vilitangaza kumuunga mkono mnamo tarehe 11 Novemba. Vyama hivi vimeahidi kuunganisha rasilimali zao za kibinadamu, kifedha, na kiufundi ili kufanya kampeni kwa niaba ya Ndayishimiye.
Hata hivyo, muungano huu unazua maswali kuhusu uzito wao halisi katika uchaguzi; hakuna hata kimoja kati ya vyama hivi kilichopata kiti katika uchaguzi wa wabunge uliofanyika mwezi Juni 2025.
Soma pia: Burundi: Vyama kumi na moja visivyo na msingi wa kisiasa vyatangaza kumuunga mkono Ndayishimiye
Rais pia alikutana na Abbé Abel Nduwimana. Katika chapisho kwenye mtandao wa kijamii wa X, alielezea mkutano huo na kiongozi huyo wa kidini kama ishara chanya kwa demokrasia ya Burundi. Abbé Nduwimana naye pia ametangaza nia yake ya kugombea nafasi hiyo. Hata hivyo, taarifa za umma kuhusu historia yake ya kisiasa, misimamo yake ya kisiasa, na malengo yake bado ni chache. Hadi wakati wa kuchapishwa kwa habari hii, haikuwa imethibitishwa kama amewasilisha nyaraka zake za kugombea kwa CENI (Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi).
Frodebu yajiondoa; Rwasa aondolewa katika uongozi wa CNL
Ndani ya kambi ya upinzani, baadhi ya watu mashuhuri na makundi ya kisiasa yamebaki nje ya kinyang’anyiro hicho. Frodebu, chama kilichoanzishwa na Melchior Ndadaye—rais wa kwanza wa kabila la Wahutu aliyechaguliwa kidemokrasia, ambaye aliuawa mnamo Oktoba 1993—kimetangaza kuwa hakitamsimamisha mgombea katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2027.

Évariste Ndayishimiye akimpokea Padre Abel Nduwimana katika ikulu ya rais. (Picha: Ofisi ya rais wa Burundi/SOS Médias Burundi)
Chama hicho kinahalalisha uamuzi huu kwa kutaja ukosefu wa dhamana za kidemokrasia, wasiwasi kuhusu uwazi na ushirikishwaji katika mchakato wa uchaguzi, pamoja na madai ya kasoro katika uchaguzi wa mwaka 2025. Pia kinataka ukweli ufichuliwe kuhusu mauaji ya mwanzilishi wake.
Mtu mwingine muhimu ambaye hayupo ni Agathon Rwasa, ambaye alishika nafasi ya pili nyuma ya Évariste Ndayishimiye katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2020. Kiongozi huyo wa zamani wa chama cha National Congress for Freedom (CNL)—ambaye kwa muda mrefu alichukuliwa kama sura kuu ya upinzani—sasa anajikuta hana chama cha kisiasa.
Chama cha CNL kilisimamishwa na Wizara ya Mambo ya Ndani mnamo Juni 2023. Hali ya Rwasa ilizidi kuwa ngumu mwaka 2024, alipoondolewa katika uongozi wa chama kufuatia mgogoro wa ndani uliokigawa chama hicho pakubwa. Baada ya kupingwa na baadhi ya viongozi ndani ya CNL, alipoteza udhibiti wa chama hicho kwa Nestor Girukwishaka, ambaye alichukua nafasi yake ya uongozi.
Kuondolewa huku kulimvua nafasi yake ya uongozi ndani ya chama hicho—chama ambacho alisaidia kukijenga na ambacho kwa muda mrefu alikuwa sura yake kuu. Wakati wa uchaguzi wa wabunge wa Juni 2025, alijaribu kugombea kupitia muungano wa “Burundi Bwa Bose,” lakini mamlaka za uchaguzi zilikataa kugombea kwake.
Katika uchaguzi wa wabunge wa mwaka 2020, CNL ilipata viti 27 kati ya viti 100 vilivyochaguliwa moja kwa moja katika Bunge la Kitaifa. Kutengwa kwake katika uchaguzi wa 2025 kumeendelea kupunguza uwepo wa upinzani ndani ya taasisi za nchi hiyo.
UPRONA, chama kingine cha kisiasa chenye historia ndefu, pia kinapambana kujenga ushawishi wowote wa maana katika nyanja ya kisiasa. Katika uchaguzi wa wabunge wa Juni 2025, chama hicho kilipata asilimia 1.38 tu ya kura, na kushindwa kupata hata kiti kimoja katika Bunge la Kitaifa. Leo hii, kinajikuta kikiwa na nafasi ya pembeni—kikifanya kazi zaidi kama msaidizi wa chama cha CNDD-FDD—licha ya kutangaza kushiriki katika uchaguzi wa urais.
Ushindani Unaotawaliwa na CNDD-FDD
Chama tawala, CNDD-FDD, kimetawala nyanja ya siasa nchini Burundi tangu mwaka 2005. Kikiwa kimetokana na vuguvugu la zamani la waasi, kilipanda madarakani kufuatia mchakato wa kisiasa ulioanzishwa na Mkataba wa Amani na Maridhiano wa Arusha, uliotiwa saini mwezi Agosti 2000.
Katika uchaguzi wa wabunge wa Juni 2025, chama cha rais kilishinda viti vyote 100 vilivyochaguliwa moja kwa moja katika Bunge la Kitaifa. Ushindi huu mkubwa ulitokea katika mazingira ambapo chama kikuu cha upinzani, CNL, hakikuweza kushiriki katika uchaguzi huo.
Tangu mgogoro wa kisiasa wa mwaka 2015—uliochochewa na uamuzi wa Pierre Nkurunziza kugombea muhula wa tatu—nafasi ya kisiasa nchini Burundi imepungua kwa kiasi kikubwa. Mashirika ya haki za binadamu yamekosoa mara kwa mara vikwazo dhidi ya viongozi wa upinzani, shinikizo kwa vyombo vya habari, na ukiukwaji wa uhuru wa kisiasa.
Huku uchaguzi wa rais wa mwaka 2027 ukikaribia—ukiwa umebakiza miezi michache tu—Évariste Ndayishimiye anaingia katika kinyang’anyiro hicho akiungwa mkono na chama kinachodhibiti taasisi za serikali kwa kiasi kikubwa, wakati wapinzani wake wakuu wengi hawapo, wametengwa, au wamedhoofishwa. Muungano wa makundi kumi na moja ya kisiasa—ambayo hakuna hata moja lenye uwakilishi bungeni—umeongeza idadi ya wafuasi wake waliotangazwa, lakini umeshindwa kuunda upinzani wenye uwezo wa kutoa changamoto ya kweli.
Hali hii imefufua mjadala kuhusu mfumo wa vyama vingi na masharti yanayohitajika kwa ajili ya ushindani wa kidemokrasia wa kweli katika taifa hili dogo la Afrika Mashariki.
……..
Évariste Ndayishimiye, mgombea wa chama cha CNDD-FDD kwa ajili ya uchaguzi wa urais wa Mei 2027, akionekana katika hafla iliyoandaliwa kwa ajili ya Imbonerakure—tawi la vijana la chama tawala—iliyofanyika katika mji mkuu wa kiuchumi, Bujumbura. Anawania muhula wa pili kama kiongozi wa Burundi. (SOS Médias Burundi)
You might also like
Rutana: Wasafirishaji sita wa binadamu wahukumiwa
SOS Médias Burundi Rutana, Agosti 3, 2025 – Huko Rutana, katika mkoa wa Burunga kusini mwa Burundi, wanaume sita walipatikana na hatia ya ulanguzi wa binadamu. Mahakama Kuu iliwahukumu mnamo
Moto Katika Shule ya upili ya Nyabigina: bweni lapungua na kuwa Majivu, Wanafunzi wafadhaika
SOS Médias Burundi Makamba, Oktoba 11, 2025 – Moto ulizuka Jumamosi hii asubuhi mwendo wa saa 8:30 a.m. katika Shule ya Upili ya Nyabigina, katika wilaya ya Makamba, jimbo la
Burundi: Baada ya wachungaji kadhaa wa jamii ya Banyamulenge, SNR yamkamata kiongozi wa Kanisa la Stone Evangelical
SOS Médias Burundi Bujumbura, Septemba 30, 2026 — Kufuatia kukamatwa kwa wachungaji kadhaa kutoka jamii ya Banyamulenge jijini Bujumbura, Shirika la Taifa la Ujasusi (SNR) limemkamata kiongozi mwingine kutoka Kanisa
