Picha ya wiki – Minembwe: Maandamano dhidi ya Jeshi la Burundi

Maelfu ya wakazi wa Minembwe, katika eneo la Fizi, waliingia mitaani Jumanne hii kushutumu kuzuiwa kwa njia zao za biashara na askari wa Burundi waliotumwa Mikalati, katika kundi la Balala Nord, sekta ya Tanganyika.

Maandamano hayo yaliyoongozwa na jamii ya Banyamulenge yaliwakutanisha wanafunzi, wanawake na wanaume wanaolituhumu jeshi la Burundi kwa kujaribu kuwatenga kiuchumi na kimwili.

Waandamanaji hao waliandamana kutoka katikati ya Minembwe hadi katikati mwa Madegu, wakiwa na mabango ya kulaani kile wanachokiita “mauaji na vizuizi vilivyoratibiwa” na jeshi la Burundi, kikundi cha waasi cha Wazelendo, na baadhi ya vitengo vya Wanajeshi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC).

“Askari wa Burundi wamefunga barabara zote zinazoelekea sokoni. Hatuna tena chumvi, sabuni, sukari, au dawa,” alisema Benigne Nyasingizwa, mwakilishi wa wanawake huko Minembwe, katika ujumbe kwa jamii. “Hatujui jeshi la Burundi linataka nini kutoka kwetu. Ikiwa watafungua barabara ya Mikalati, tutaweza kwenda sokoni,” aliongeza.

Kizuizi kilishutumiwa kwa wiki tatu

Kulingana na wakaazi kadhaa, kizuizi hiki kimedumu kwa takriban wiki tatu na kuzuia harakati zote kati ya Minembwe na soko katika eneo la Bijombo. Chifu Muhire, ambaye pia alikuwepo kwenye maandamano hayo, alitoa wito kwa serikali ya Burundi kuondoa wanajeshi wake kutoka nyanda za juu, akisisitiza kuwa “uwepo wao unalenga kuwaangamiza Banyamulenge.”

Wakazi hao wanawatuhumu askari wa Burundi kwa kufanya operesheni ya pamoja na Wazelendo na baadhi ya vitengo vya FARDC dhidi ya Twirwaneho, kikundi cha kujilinda kinachoundwa na vijana Banyamulenge kutoka Rugezi, Mikenge na Kahwela.

Mivutano ya kikanda inayoendelea

Ripoti za hivi majuzi za wataalamu wa Umoja wa Mataifa zimeandika kuwepo kwa wanajeshi wa Burundi huko Kivu Kusini, wakati mwingine wakishirikiana na wanamgambo wa ndani. Wataalamu hawa wanaripoti mapigano ya mara kwa mara kati ya askari wa Burundi, Wazelendo, na kundi la Twirwaneho, hasa katika maeneo ya Mikenge na Mutunda.

Wakati maandamano hayo yakifanyika Minembwe, vyanzo vya ndani viliripoti mapigano mapya katika maeneo haya. Hakuna maoni rasmi kutoka kwa serikali ya Kongo au Burundi yalikuwa yamerekodiwa kufikia Jumatano.

Kuibuka huku mpya kwa mivutano kumezusha wasiwasi kuhusu uthabiti wa nyanda za juu za Kivu Kusini, eneo ambalo tayari limegubikwa na miongo kadhaa ya ghasia kati ya jamii na ushindani wa kutumia silaha.

Muktadha: Uwepo wa Burundi katika Kivu Kusini

Burundi imetuma takriban wanajeshi 10,000 mashariki mwa DRC kupigana pamoja na FARDC (Vikosi vya Wanajeshi vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo), jeshi la watiifu la Kongo, na wanamgambo wa Wazelendo wanaoungwa mkono na Kinshasa katika vita dhidi ya M23, tangu Machi 2023.

Lakini kabla ya hapo, tangu 2019, SOS Médias Burundi ilikuwa imeandika uwepo wa Jeshi la Ulinzi la Burundi (FDNB) huko Kivu Kusini, likiandamana na Imbonerakure, wanachama wa tawi la vijana la CNDD-FDD, chama tawala nchini Burundi. Imbonerakure hawa walitumwa kuwinda makundi mawili yenye silaha yenye asili ya Burundi: Red-Tabara na FNL (National Liberation Front) ya anayejiita Jenerali Aloys Nzabampema.

Mara kadhaa, wanajeshi wa Burundi na tawi la vijana la Imbonerakure wameshutumiwa kwa ukatili katika eneo hili—mauaji, utekaji nyara, ubakaji—wakiwalenga hasa watu wa jamii ya Banyamulenge, Watutsi walio wachache ambao wamekuwa wakiteswa kwa miaka mingi.

Mamlaka ya Burundi, pamoja na Katibu Mkuu wa CNDD-FDD, Révérien Ndikuriyo, daima wamekanusha shutuma hizi, wakidai kuwa wapinzani wao wanajaribu kuchafua jina la jeshi la Burundi na nchi.

Hivi majuzi, wanajeshi wa Burundi walikoleza vikosi vyao huko Kivu Kusini baada ya kusukumwa nyuma na waasi wa M23 huko Kivu Kaskazini. Tangu mwanzoni mwa mwaka huu, waasi wameuteka Bukavu, mji mkuu wa Kivu Kusini, na kulazimisha mamlaka ya Kongo kuhamisha kituo cha utawala hadi Uvira, kilomita chache kutoka Bujumbura, mji mkuu wa kiuchumi wa Burundi.

Wanajeshi wa Burundi sasa wanashiriki katika operesheni zinazolenga kuwadhibiti wa M23 kuelekea Uvira, katika eneo ambalo waasi wanapata usaidizi kutoka kwa kundi lenye silaha la Twirwaneho, linaloundwa na watu wa jamii ya Banyamulenge ambao wanafahamu kwa karibu eneo la milima la eneo hilo.

Kundi la M23, waasi wa zamani wa Watutsi ambao walianza tena uhasama mwishoni mwa 2021 baada ya juhudi zao za kuwajumuisha tena kushindwa, sasa wanadhibiti miji mikuu ya majimbo ya Kivu Kaskazini na Kivu Kusini, pamoja na maeneo kadhaa ya kimkakati yenye utajiri wa madini. Wapiganaji wake, wanaoshirikiana na Muungano wa Mto Kongo (AFC), wanashukiwa kuungwa mkono na takriban wanajeshi 4,000 wa Rwanda, jambo ambalo Kigali inakanusha vikali.

Vita hivi mashariki mwa Kongo vinazidisha mvutano kati ya Burundi na Rwanda, huku Rais Évariste Ndayishimiye akimshutumu mwenzake Paul Kagame kuwa “aliyevuruga ukanda huo”, huku Kigali ikimshutumu Gitega kwa kushirikiana na FDLR, waasi wa Kihutu wa Rwanda wanaotuhumiwa kushiriki katika mauaji ya kimbari ya Watutsi 1994.

Picha yetu: wanawake kutoka jamii ya Banyamulenge wakiandamana, wakiwa na mabango, dhidi ya kizuizi kilichowekwa na jeshi la Burundi, Novemba 4, 2025. (DR/ SOS Médias Burundi)