Raia wa kawaida kugeuzwa kuwa washukiwa wa uasi? Kurejea kwa raia 39 wa Kongo kwazua mjadala mpya kuhusu suala la FDLR

SOS Médias Burundi

Goma, Agosti 8, 2026 – Kurejea kwa raia 39 wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC)—baada ya kukaa kwa miezi kadhaa nchini Rwanda chini ya mpango wa Umoja wa Mataifa (MONUSCO) wa Kusalimisha Silaha, Kuvunja Makundi ya Wapiganaji, Kurejea katika Maisha ya Kiraia, Kurejeshwa Nyumbani na Kutulia (DDRRR)—kumeibua upya mjadala kuhusu kundi la Democratic Forces for the Liberation of Rwanda (FDLR), suala ambalo ni kiini cha mvutano kati ya Kinshasa na Kigali.

Watu hao 39 walirejea DRC siku ya Jumatano, Julai 29, kupitia kivuko cha “Grande Barrière” mjini Goma—makao makuu ya jimbo la Kivu Kaskazini, lililoko umbali wa mita chache kutoka mji wa Gisenyi magharibi mwa Rwanda. Walipokelewa na meya wa Goma, Désiré Ngabo Kisuba, kabla ya kuelekezwa kwenye mpango wa usaidizi ulioundwa ili kurahisisha kurejea kwao na kuunganishwa tena na jamii zao za asili.

Kulingana na vyanzo kadhaa vya ndani, wengi wa watu hawa waliorejea wanatoka katika maeneo ya Masisi na Rutshuru mkoani Kivu Kaskazini. Wanadai kuwa walihamishiwa Rwanda wakiwa na hadhi ya washukiwa wa uasi wa FDLR, huku wao wenyewe wakijielezea kama raia wa kawaida wa Kongo.

Kukaa Rwanda chini ya mpango wa DDRRR

Kulingana na maelezo yaliyopatikana kutoka kwa baadhi ya watu hao waliorejea, kuhamishiwa kwao Rwanda kulifanyika kama sehemu ya utaratibu wa kuwarejesha nyumbani watu waliotambuliwa kuwa wanachama wa FDLR.

Mpango wa DDRRR wa MONUSCO unahusisha wapiganaji wa kigeni walioko mashariki mwa DRC kuweka chini silaha zao kwa hiari kabla ya kurejeshwa katika nchi zao za asili. Katika miaka ya hivi karibuni, wapiganaji wa zamani wa Rwanda wamehamishiwa Rwanda chini ya mpango huu, hasa katika kituo cha kuwapa mafunzo ya kurejea maisha ya kiraia (demobilization center) cha Mutobo.

Kulingana na taarifa zilizopo, raia hao 39 wa Kongo pia walipelekwa katika kituo hicho. Wanaripoti kukaa huko kwa muda kuanzia wiki kadhaa hadi miezi kadhaa, ambapo shughuli kama vile uhakiki wa utambulisho, mahojiano, na vipindi vya kutoa elimu na uelewa zilifanyika.

Baadhi yao wanaeleza kuwa taratibu hizi hatimaye zilithibitisha hadhi yao kama raia wa Kongo badala ya raia wa Rwanda, jambo lililofungua njia ya wao kurejea DRC.

Madai ambayo hayajathibitishwa

Baadhi ya watu waliorejea wanadai kuwa walikubali kusajiliwa kama wapiganaji wa FDLR baada ya kushawishiwa na maofisa wa MONUSCO—huku kukiwa na madai ya kuhusika kwa maofisa wa Kongo—ili kupata malipo ya fedha.

Madai haya hayajathibitishwa na vyanzo huru. Wala MONUSCO wala mamlaka za Kongo hazijatoa majibu ya hadharani kuhusiana na kauli hizi.

Kwa kuzingatia unyeti wa suala hili, maelezo yaliyotolewa na pande mbalimbali yanahitaji uhakiki wa kina.

Kwa nini kurejea kwao kuliidhinishwa?

Kurejea kwa raia hao 39 wa Kongo kunaripotiwa kufuatia ukaguzi uliofanywa nchini Rwanda kuhusu utambulisho na uraia wao.

Mamlaka za Rwanda zinaripotiwa kuhitimisha kuwa watu hao hawakuwa raia wa Rwanda wenye sifa za kuingizwa katika mpango wa kitaifa wa kuwapa mafunzo ya kurejea maisha ya kiraia uliotengwa kwa ajili ya wapiganaji wa zamani wa FDLR.

Hivyo, kuhamishiwa kwao katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) ni hatua ya kiutawala inayolenga kurahisisha kukabidhiwa kwao kwa mamlaka za Kongo na kurejeshwa kwao katika jamii zao.

FDLR: Suala tete kati ya Kinshasa na Kigali

Kwa karibu miongo mitatu, kundi la Democratic Forces for the Liberation of Rwanda (FDLR) limekuwa chanzo kikubwa cha mvutano kati ya DRC na Rwanda.

Kundi la FDLR, ambalo liliundwa baada ya mauaji ya kimbari ya mwaka 1994 dhidi ya Watutsi nchini Rwanda, linajumuisha kwa kiasi fulani wanachama wa zamani wa vikosi na makundi yaliyohusika na matukio hayo. Kigali huliona kundi hilo lenye silaha kama tishio endelevu kwa usalama wake wa taifa.

Mara kwa mara Rwanda huishutumu Kinshasa kwa kushindwa kulidhibiti ipasavyo kundi la FDLR na inadai kuwa baadhi ya wapiganaji wake hushirikiana na Jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC)—jeshi rasmi la nchi hiyo.

Pia, Kigali huwashutumu baadhi ya wadau wa kikanda—hasa nchini Burundi, kulingana na taarifa zake—kwa kuwahifadhi viongozi wa ngazi ya juu wa FDLR.

Mamlaka za Kongo zinakanusha shutuma hizo. Rais Félix Tshisekedi amekuwa akilitaja kundi la FDLR kama “kundi lililosalia ambalo limebaki kufanya uhalifu wa uporaji,” akisisitiza kuwa halileti tishio lolote kubwa la kijeshi kwa ardhi ya Rwanda.

Hata hivyo, Kinshasa inakiri kuwepo kwa wapiganaji wanaohusishwa na kundi hilo mashariki mwa nchi na inaeleza kuwa inaendesha operesheni dhidi ya makundi yenye silaha katika majimbo ya Kivu Kaskazini, Kivu Kusini, na Ituri.

Rejea inayovuka mipaka ya hatima ya watu 39

Zaidi ya hali zao binafsi, kurejea kwa raia hawa 39 wa Kongo kunaangazia utata wa taratibu za kuwarejesha watu makwao katika eneo ambalo raia, wapiganaji wa zamani, na watu waliokimbia makazi yao mara nyingi hujikuta katikati ya taratibu nyeti za uhakiki.

Pia, tukio hili linakumbusha kuwa suala la FDLR linabaki kuwa changamoto kubwa ya kiusalama na kidiplomasia kati ya Kinshasa na Kigali. Kuwepo kwa muda mrefu kwa kundi hili lenye silaha mashariki mwa DRC kunaendelea kuchochea mivutano kati ya nchi hizo mbili, huku mazungumzo kuhusu usalama wa kikanda yakiendelea katika eneo la Maziwa Makuu.