Gitega: Kusakwa, kuzuiliwa, na kurejeshwa kambini—masaibu ya wakimbizi wa Kongo

SOS Médias Burundi

Gitega, Septemba 7, 2026 — Takriban wakimbizi mia moja wa Kongo wanaoishi Gitega, mji mkuu wa kisiasa wa Burundi, walilazimika kuondoka jijini humo jioni ya Jumamosi, Septemba 5, na katika siku nzima ya Jumapili, Septemba 6, baada ya kuzuiliwa wakati wa operesheni ya usalama katika baadhi ya maeneo ya jiji.

Kulingana na maelezo kadhaa kutoka kwa walioathirika, operesheni hiyo ilifanyika asubuhi ya Jumamosi, Septemba 5, katika mitaa ya Kishwahili na Karera. Wakimbizi walitakiwa kuonyesha nyaraka zinazowaruhusu kuishi katika eneo la mjini.

Kulingana na mamlaka zilizofanya ukaguzi huo, watu kadhaa hawakuwa na nyaraka zinazohitajika kuhalalisha uwepo wao jijini. Wakimbizi hao wanaeleza, hasa, kwamba hati iliyokuwa ikitumika awali kupata vibali vya kuishi mjini haitolewi tena, jambo linalowaweka katika hali ngumu sana.

Kufuatia operesheni hiyo, wakimbizi kadhaa walipelekwa kituo cha polisi, ambapo walizuiliwa kwa saa kadhaa kabla ya wawakilishi kutoka Ofisi ya Kitaifa ya Kulinda Wakimbizi na Watu Wasio na Uraia (ONPRA) kuingilia kati.

Wawakilishi wa ONPRA waliingilia kati ili kupanga kurejeshwa kwao kwenye kambi zao za awali.

Hatua hii ya kuwafukuza inakuja wakati ambapo wakimbizi wengi walikuwa wametoka kambini hivi karibuni ili kuja kuishi Gitega.

Kwa wengi wao, kuhama huko kulitokana na sababu kuu moja: kuhakikisha watoto wao wanapata elimu bora.

Baadhi ya familia zilikuwa tayari zimepata nyumba, zimelipa kodi, na kutoa amana au dhamana ya usalama kwa wenye nyumba. Pia walikuwa wametumia fedha kununua samani na kuwatayarisha watoto wao kwa ajili ya kuanza mwaka wa masomo uliopangwa kuanza Jumatatu, Septemba 14, 2026.

Hivyo, kurejeshwa kwa haraka kambini kunamaanisha hasara kubwa ya kifedha kwa familia hizi, pamoja na hali ya kutokuwa na uhakika mkubwa kuhusu kuendelea kwa masomo ya watoto wao.

Hali hii inatia wasiwasi hasa kwa watoto ambao tayari walikuwa wakisoma shule huko Gitega.

Baadhi ya wanafunzi walikuwa tayari wamekamilisha maandalizi muhimu kwa ajili ya kuanza mwaka wa masomo, huku wazazi wao wakiwa wameshatumia fedha kwa ajili ya sare za shule, vifaa vya shule, gharama za malazi, na mahitaji mengine ya kujikita katika eneo hilo.

Kinachotia wasiwasi zaidi ni kwamba baadhi ya wanafunzi walilazimika kurejea kambini baada ya wazazi wao pia kurejeshwa huko, jambo lililokatisha ghafla masomo yao huko Gitega.

“Tulipoteza kila kitu ndani ya saa chache tu,” anasema mkimbizi aliyefukuzwa.

Mkimbizi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, aliyeomba jina lake lisitajwe, anasimulia jinsi alivyopitia siku ngumu na ya kutisha. Alisimamishwa siku ya Jumamosi asubuhi na kushikiliwa kwa saa kadhaa, akisubiri kujua hatima yake.

“Tulikuja Gitega hasa kwa ajili ya mustakabali wa watoto wetu. Tulikuwa tumepanga nyumba, tulinunua vitu mbalimbali, na kuandaa vifaa vyao vya shule kwa sababu masomo yalitarajiwa kuanza siku ya Jumatatu. Hatukuwahi kufikiria kwamba ndani ya saa chache, ingebidi tuache kila kitu,” anasema.

Kulingana naye, familia hizo sasa zinakabiliwa na hasara kubwa ya mali na fedha.

“Tulikuwa tumelipa kodi, tumetoa amana kwa wenye nyumba, na kutumia fedha nyingi ili kutulia. Baadhi walikuwa tayari wamewaandaa watoto wao kwa ajili ya shule. Sasa, tunaambiwa turejee kambini bila kupewa muda wa kutosha wa kurejesha kile tulichowekeza,” anaongeza.

Mkimbizi huyo pia anasema ana hofu kuhusu matokeo ya hali hii kwa watoto.

“Kinachotuumiza zaidi ni hali ya watoto. Walikuwa tayari kwa kuanza mwaka wa masomo. Baadhi walikuwa na sare zao, madaftari, na kila kitu kinachohitajika kuanza masomo. Sasa, wanalazimika kurejea kambini. Tuna hofu kwamba wanaweza kuacha shule au kubaki nyuma sana kimasomo,” anasema kwa masikitiko.

Inazitaka mamlaka na mashirika yanayohusika na ulinzi wa wakimbizi kuzingatia hali ya familia na, zaidi ya yote, maslahi bora ya watoto.

Hatua ya kuwafukuza wakimbizi wa Kikongo kutoka Gitega inakuja wakati ambapo suala la uwepo wa wakimbizi katika maeneo ya mijini bado ni nyeti.

Watu waliofukuzwa wanataka, hasa, kufahamu kanuni mpya zinazosimamia uwepo wao jijini na wanataka mamlaka zifafanue ni nyaraka zipi zinazohitajika sasa ili kuishi huko kisheria.

Wakati wa kuchapishwa kwa taarifa hii, mamlaka zinazohusika na usimamizi na ulinzi wa wakimbizi zilikuwa bado hazijatoa tamko lolote kwa umma kuhusu operesheni hiyo au sababu mahususi zilizopelekea wakimbizi hao kurejeshwa makambini mwao.