Burundi: “Hakuna mtu aliye na haki ya kuwahamisha Warundi nusu milioni,” anasihi Marguerite Barankitse.

SOS Médias Burundi

Kigali, Juni 21, 2026 – Ulimwengu ulipoadhimisha Siku ya Wakimbizi Duniani mnamo Juni 20, shuhuda na wito wa mshikamano na wale waliolazimishwa uhamishoni ulisikika kote ulimwenguni. Miongoni mwao ni ile ya Marguerite Barankitse, mhusika mkuu katika kazi ya kibinadamu ya Kiafrika na mkimbizi kwa zaidi ya miaka kumi na moja. Katika mahojiano yaliyotolewa Mei mwaka jana kwa Amjambo Africa, chombo cha habari cha jamii chenye makao yake makuu katika jimbo la Maine, kaskazini-mashariki mwa Marekani, alizungumzia majeraha ya uhamishoni, machungu ya kuishi bila utambulisho wa kitaifa unaotambulika, na umuhimu kwa wakimbizi wa Burundi kuhifadhi utu wao licha ya matatizo yao. Ujumbe huu unasikika kwa nguvu haswa kwani mamia ya maelfu ya Warundi bado wanaishi mbali na nchi yao.

Katika kambi ya Mahama mashariki mwa Rwanda, ambayo inahifadhi zaidi ya wakimbizi 70,000 wa Burundi na Kongo, Maison Shalom inaendelea na kazi yake na watu waliokimbia makazi yao. Lakini kwa mwanzilishi wake, Marguerite Barankitse, Mahama si kambi.

“Ninakataa kuiita kambi. Ni jiji,” anasema.

Jiji ambalo maelfu ya wanaume, wanawake, na watoto wanajaribu kujenga upya maisha yao baada ya kukimbia jeuri, mateso, au ukosefu wa usalama.

Hadithi ya Marguerite Barankitse mwenyewe ina alama ya uhamisho. Baada ya mzozo wa 2015, aliondoka Burundi na baadaye alihukumiwa bila kuwepo kifungo cha maisha pamoja na miaka ishirini ya ziada, hasa kwa uasi na jaribio la mapinduzi. Mamlaka za Burundi zinamtuhumu kwa kushiriki katika mapinduzi yaliyofeli ya Mei 2015 na kuunga mkono maandamano yaliyotangulia matukio haya dhidi ya muhula wa tatu wenye utata wa hayati Pierre Nkurunziza.

Mashtaka ambayo amekuwa akikanusha kila mara.

Serikali pia ilikamata mali yake na kufungia akaunti za Maison Shalom nchini Burundi.

Walakini, mwanamke huyu, ambaye amekutana na vizazi vinne vya mapapa, kutoka kwa Mtakatifu Yohane Paulo II hadi papa wa sasa, anakataa kufafanuliwa na majaribio haya.

“Unaona mwanamke aliyeshuka moyo unaponitazama?” aliuliza huku akitabasamu wakati wa mahojiano yake na Amjambo Africa.

Wakati wa mahojiano haya, alikuwa akipokea udaktari wake wa heshima wa nane kutoka Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Notre Dame huko South Bend, Indiana.

Licha ya tofauti za kimataifa zinazoashiria kazi yake, Marguerite Barankitse anakubali kwamba uhamishoni huacha majeraha makubwa.

“Kupoteza utambulisho wako na kutokuwa na nchi ni uhalifu mkubwa unaoweza kumsababishia mtu,” anaeleza.

Mwanzilishi wa Maison Shalom anaeleza kuwa anahisi huzuni kubwa anapolazimika kutaja, wakati wa safari zake, kwamba hana hati ya kusafiria ya taifa.

“Inanihuzunisha, lakini pia ni upinzani wangu. Ni njia yangu ya kutoa wito kwa Warundi kurejesha utu wao,” anasema.

Anasisitiza, hata hivyo, kwamba hali hii haijapunguza matumaini yake.

“Mimi sio mwanamke mwenye uchungu,” anarudia.

Kwa Marguerite Barankitse, wakimbizi wa Burundi lazima wahifadhi utu wao, waendelee na masomo yao, wajifunze ujuzi mpya, na wachangie vyema kwa jamii zinazowahifadhi.

“Lazima wajifunze mambo mazuri, waunde, wafanye miradi, na wajitayarishe kujenga upya nchi yao,” anaamini.

Kulingana naye, uhamisho haupaswi kuonekana kama jambo lisiloepukika bali kama hatua ya kuelekea kupata ujuzi unaohitajika ili siku moja kujenga upya Burundi bora.

Hasiti kushutumu kile anachokiita kunyang’anywa kwa nchi na “viongozi walafi, wala rushwa na wasiostahili.”

“Wahamiaji hutajirisha nchi zinazowahifadhi.”

Zaidi ya hali ilivyo nchini Burundi, Marguerite Barankitse ana wasiwasi kuhusu kuongezeka kwa matamshi ya kupinga wahamiaji na wakimbizi katika maeneo kadhaa ya dunia.

Anakosoa sera za uhamiaji ambazo hufunga mipaka na kulazimisha maelfu ya watu kuchukua njia hatari zaidi.

“Ni watu wangapi wanakufa leo kwenye bahari na bahari kwa sababu wanageuzwa?” anauliza.

Kwa shirika hili la kibinadamu la Burundi, wakimbizi na wahamiaji hawajumuishi tishio au mzigo kwa jamii zinazowapokea. Badala yake, zinawakilisha rasilimali ya kibinadamu, kiakili, na kiuchumi wakati nchi zinapowapa fursa za elimu, mafunzo, na ushirikiano.

Ili kufafanua hoja yake, anataja, miongoni mwa wengine, mwanafizikia Albert Einstein, yeye mwenyewe mkimbizi, pamoja na wanasayansi wengi, watafiti, na madaktari kutoka kwa wakimbizi au familia za wahamiaji ambao wameweka alama zao kwenye historia kupitia uvumbuzi wao.

“Wahamiaji hutajirisha nchi zinazowakaribisha,” anasema.

Kulingana naye, serikali zinapaswa kuwaona wakimbizi zaidi kama washirika wa maendeleo badala ya matatizo ya kusimamiwa.

“Mkimbizi ni binadamu wa kawaida anayeishi katika hali isiyo ya kawaida,” alisisitiza.

Katika maadhimisho ya Siku ya Wakimbizi Duniani, ujumbe wake pia ulichukua mwelekeo wa kisiasa alipozungumzia ukubwa wa uhamisho wa Burundi.

“Hakuna aliye na haki ya kuwahamisha karibu Warundi nusu milioni,” alisema.

Kauli hii inajiri wakati mamia kwa maelfu ya wakimbizi wa Burundi bado wanaishi katika nchi kadhaa katika ukanda huo, zikiwemo Tanzania, Rwanda, Uganda, Kenya, na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Kwa wengi wao, changamoto bado ni nyingi. Upatikanaji wa elimu, huduma za afya, ajira, na ulinzi wa kudumu wa kisheria unabaki kuwa mdogo.

Hali inatia wasiwasi hasa nchini Tanzania, ambako mashirika ya kutetea haki za binadamu yanaendelea kukemea shinikizo linalotolewa kwa wakimbizi wa Burundi kukubali kurejea nyumbani. Wasiwasi huu unachangiwa na ripoti za mara kwa mara za kuwarejesha nyumbani kwa lazima au hatua za vikwazo katika baadhi ya kambi.

Akiwa amekabiliwa na ukweli huu, Marguerite Barankitse anasalia kuamini kwamba utu wa binadamu lazima usalie kiini cha sera yoyote ya uhamiaji.

Ujumbe wake, uliotolewa kutoka uhamishoni, unasikika kwa nguvu sana katika Siku hii ya Wakimbizi Duniani, huku mizozo, mateso, na migogoro ya kiuchumi ikiendelea kuwalazimisha mamilioni ya watu kuingia barabarani kote ulimwenguni.